Polipy nosa: objawy, leczenie i zapobieganie nawrotom

Polipy nosa to łagodne, obrzękłe wypustki błony śluzowej, wyrastające najczęściej z zatok sitowych i wpuklające się do jamy nosa. Nie są nowotworem i nie bolą, ale skutecznie blokują oddychanie i — co dla wielu chorych najbardziej dokuczliwe — odbierają węch. Dotyczą 2–4 procent dorosłych, częściej mężczyzn po czterdziestce, a ich leczenie ma jedną cechę, o której trzeba wiedzieć od początku: polipy mają silną skłonność do nawrotów.

Objawy

• Uporczywe zatkanie nosa, niereagujące na typowe leczenie
• Osłabienie lub całkowita utrata węchu, a wtórnie także smaku
• Wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła
• Uczucie rozpierania w okolicy czoła i nosa
• Chrapanie i oddychanie przez usta
• Nawracające zapalenia zatok
• Mowa nosowa

Utrata węchu jest objawem, który najbardziej odróżnia polipy od zwykłego kataru i który najczęściej skłania chorych do szukania pomocy. Wpływa na jakość życia mocniej, niż się zakłada: znika przyjemność z jedzenia, a przede wszystkim znika ostrzeganie przed zagrożeniami — zapachem dymu, gazu czy zepsutego jedzenia.

Skąd się biorą

Polipy są skutkiem przewlekłego zapalenia błony śluzowej, najczęściej o podłożu eozynofilowym. Wyraźnie częściej występują u chorych na astmę, a szczególną postacią jest triada aspirynowa: polipy nosa, astma i nietolerancja niesteroidowych leków przeciwzapalnych. U tych pacjentów zażycie aspiryny lub ibuprofenu może wywołać ciężki napad duszności, dlatego rozpoznanie ma bezpośrednie znaczenie praktyczne.

Polipy występują też częściej w mukowiscydozie — i to na tyle często, że stwierdzenie polipów u dziecka jest wskazaniem do wykonania testu potowego, niezależnie od innych objawów. U dorosłych polip jednostronny wymaga zawsze weryfikacji histopatologicznej, bo może maskować zmianę nowotworową; polipy obustronne są typowe dla choroby zapalnej.

Rozpoznanie

Podstawą jest endoskopia nosa, która uwidacznia polipy, ocenia ich rozległość i pozwala odróżnić je od innych zmian. Tomografia komputerowa zatok wykonywana jest przed planowaną operacją i pokazuje zajęcie poszczególnych zatok oraz anatomię istotną dla chirurga. Uzupełniająco wykonuje się badanie węchu, diagnostykę alergologiczną i ocenę eozynofilii we krwi.

Leczenie

Podstawą leczenia zachowawczego są glikokortykosteroidy donosowe, stosowane długotrwale i regularnie — to leczenie przewlekłe, a nie kilkudniowa kuracja. Uzupełnia je płukanie nosa roztworem soli, najlepiej dużą objętością, przed podaniem sterydu. W zaostrzeniach stosuje się krótkie kursy sterydów doustnych, które szybko zmniejszają polipy, ale ze względu na działania niepożądane nie mogą być podawane przewlekle.

Leczenie operacyjne, czyli czynnościowa endoskopowa chirurgia zatok, jest wskazane przy braku efektu leczenia zachowawczego. Usuwa polipy i udrażnia ujścia zatok, przynosząc wyraźną poprawę oddychania i często powrót węchu. Nie jest jednak leczeniem przyczynowym — bez dalszego stosowania sterydów donosowych polipy odrastają u znacznej części operowanych w ciągu kilku lat.

Od kilku lat dostępne jest leczenie biologiczne przeciwciałami monoklonalnymi, skierowane przeciw mechanizmom zapalenia eozynofilowego. Przeznaczone jest dla chorych z ciężką, nawrotową postacią, zwłaszcza współistniejącą z astmą, i pozwala u części z nich uniknąć kolejnych operacji.

Codziennie

Regularne płukanie nosa solą fizjologiczną, systematyczne stosowanie sterydu donosowego, unikanie dymu tytoniowego i drażniących oparów oraz — u osób z triadą aspirynową — bezwzględne unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, z paracetamolem jako bezpieczniejszą alternatywą. Warto też leczyć współistniejącą alergię, bo przewlekły nieżyt alergiczny podtrzymuje zapalenie, które polipy wytwarza.

Najczęściej zadawane pytania