Kolonoskopia to badanie, które pozwala obejrzeć wnętrze jelita grubego od środka. Lekarz wprowadza przez odbyt giętki wziernik zakończony kamerą i ogląda błonę śluzową na całej długości jelita. W trakcie tego samego badania można pobrać wycinki do oceny mikroskopowej, a także usunąć polipy, czyli zmiany, z których po latach może rozwinąć się nowotwór.
Dla większości osób najtrudniejsza nie jest sama kolonoskopia, tylko dzień ją poprzedzający. Skuteczność badania zależy wprost od tego, jak dokładnie oczyszczone jest jelito, dlatego przygotowanie opisujemy tu najdokładniej. Pamiętaj jednak, że schemat picia preparatu ustala Twoja pracownia i to jej instrukcja jest wiążąca.
Czym jest kolonoskopia i kiedy się ją wykonuje
Kolonoskopia jest badaniem endoskopowym, czyli oglądaniem narządu od wewnątrz przy pomocy kamery na giętkim przewodzie. Wziernik ma około półtora centymetra średnicy i długość pozwalającą obejrzeć całe jelito grube, a często także końcowy odcinek jelita cienkiego.
Badanie jest jednocześnie diagnostyczne i zabiegowe. To ważna różnica wobec innych badań: kolonoskopia nie tylko pokazuje zmianę, ale zwykle pozwala ją od razu usunąć albo pobrać z niej materiał do badania.
- profilaktyka raka jelita grubego, zwłaszcza po 50 roku życia lub wcześniej przy obciążeniu rodzinnym
- krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, krew w stolcu albo dodatni wynik testu na krew utajoną
- przewlekła biegunka lub zaparcia bez uchwytnej przyczyny
- niedokrwistość z niedoboru żelaza o niewyjaśnionym pochodzeniu
- nadzór po usunięciu polipów oraz w chorobach zapalnych jelit
- chudnięcie i bóle brzucha wymagające wyjaśnienia
Jak przygotować się do kolonoskopii
Przygotowanie ma jeden cel: jelito musi być puste i czyste, bo każda pozostałość zasłania fragment błony śluzowej i może ukryć polipa. Z tego powodu źle przygotowane badanie bywa przerywane i wyznaczane od nowa.
Przygotowanie zaczyna się zwykle kilka dni wcześniej od zmiany diety, a kończy wypiciem preparatu przeczyszczającego według schematu wyznaczonego przez pracownię. Schematy różnią się między ośrodkami: część stosuje podział dawki na wieczór i ranek, część całość dzień wcześniej. Trzymaj się instrukcji, którą dostałaś lub dostałeś przy zapisie, bo to ona jest wiążąca.
Osobno omów z lekarzem przyjmowane leki. Preparaty żelaza zwykle odstawia się kilka dni wcześniej, bo barwią treść jelitową. Leki przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe oraz insulinę i inne leki przeciwcukrzycowe modyfikuje się wyłącznie po konsultacji, nigdy samodzielnie.
- kilka dni wcześniej odstaw produkty z drobnymi pestkami i ziarnami, siemię lniane, mak, owoce jagodowe, pieczywo z ziarnami
- dzień przed badaniem obowiązuje dieta płynna i lekkostrawna, bez warzyw i owoców
- preparat przeczyszczający pij dokładnie według schematu pracowni, popijając dodatkowymi klarownymi płynami
- klarowne płyny, czyli woda, słaba herbata i bulion bez tłuszczu, można zwykle pić do kilku godzin przed badaniem
- zabierz ze sobą skierowanie, wyniki wcześniejszych badań i listę przyjmowanych leków
- jeżeli badanie ma być w znieczuleniu, zapewnij sobie osobę towarzyszącą i nie planuj prowadzenia auta tego dnia
- silny, narastający ból brzucha po badaniu, zwłaszcza z twardym i bolesnym brzuchem
- obfite krwawienie z odbytu, znacznie większe niż ślad krwi na papierze
- gorączka powyżej 38 stopni w ciągu doby po badaniu
- zasłabnięcie, przyspieszone bicie serca, zimne poty
- uporczywe wymioty i brak możliwości oddania gazów
Jak wygląda badanie krok po kroku
Badanie wykonuje się w pozycji leżącej na lewym boku, z podkurczonymi nogami. Lekarz wprowadza wziernik przez odbyt i stopniowo przesuwa go przez kolejne odcinki jelita, podając niewielkie ilości gazu albo dwutlenku węgla, żeby rozprężyć ściany i dobrze obejrzeć błonę śluzową.
Właściwa ocena odbywa się najczęściej podczas wycofywania wziernika, bo wtedy lekarz ogląda błonę śluzową powoli i dokładnie. Jeśli napotka polipa, zwykle usuwa go od razu pętlą diatermiczną, a materiał wysyła do badania mikroskopowego. Pobranie wycinków i usunięcie polipa są niebolesne, bo błona śluzowa jelita nie ma czucia bólowego.
Samo badanie trwa zwykle od piętnastu do czterdziestu minut, a cała wizyta razem z przygotowaniem i wybudzeniem kilka godzin.
Czy kolonoskopia boli i jakie jest znieczulenie
Kolonoskopia bywa nieprzyjemna, głównie przez uczucie rozpierania i parcia, gdy wziernik pokonuje zagięcia jelita. Ból w potocznym rozumieniu nie jest regułą i wiele osób przechodzi badanie bez znieczulenia.
Dostępne są trzy warianty: badanie bez znieczulenia, w sedacji, czyli po podaniu leku uspokajającego, oraz w znieczuleniu ogólnym. Sedacja jest w Polsce najczęstszym wyborem przy badaniach planowych. Wybór omów przed badaniem, bo od niego zależy, czy tego dnia będziesz mogła lub mógł prowadzić samochód i wrócić do pracy.
Po badaniu: zalecenia i powrót do codzienności
Bezpośrednio po badaniu normalne jest uczucie wzdęcia i oddawanie gazów, bo jelito było rozprężane. Objaw ustępuje zwykle w ciągu kilku godzin i chodzenie go przyspiesza.
Jeśli badanie wykonano w sedacji lub znieczuleniu ogólnym, przez resztę dnia nie wolno prowadzić pojazdów, obsługiwać maszyn ani podpisywać ważnych dokumentów. Potrzebna jest osoba, która odbierze Cię z pracowni.
Jedzenie można zwykle wznowić wkrótce po badaniu, zaczynając od lekkostrawnych posiłków. Po usunięciu polipa pracownia zwykle zaleca kilkudniową ostrożność dietetyczną i powstrzymanie się od wysiłku, a szczegóły zależą od wielkości usuniętej zmiany.
Powikłania i ryzyko
Kolonoskopia jest badaniem bezpiecznym, a poważne powikłania zdarzają się rzadko. Najczęściej wymieniane to krwawienie po usunięciu polipa oraz przedziurawienie ściany jelita, przy czym ryzyko rośnie wraz z zakresem wykonanego zabiegu.
Ryzyko badania trzeba zestawiać z ryzykiem zaniechania. Kolonoskopia jest jedyną metodą, która pozwala wykryć i usunąć polipa, zanim zdąży się przekształcić w nowotwór, dlatego bilans wypada na jej korzyść.
Ile kosztuje kolonoskopia i kiedy jest refundowana
Kolonoskopia jest refundowana przez NFZ na podstawie skierowania od lekarza. Poza skierowaniem funkcjonuje także program badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, w którym badanie wykonuje się bez skierowania w wyznaczonym przedziale wieku. Warunki programu i lista ośrodków zmieniają się, więc sprawdź aktualne zasady przed umówieniem.
W praktyce o wyborze między terminem refundowanym a wizytą prywatną decyduje czas oczekiwania. Prywatnie koszt zależy od miasta, rodzaju znieczulenia oraz tego, czy w trakcie badania trzeba było usunąć polipa i wysłać materiał do badania mikroskopowego. Sedacja i badanie histopatologiczne są zwykle wyceniane osobno, dlatego pytając o cenę, pytaj od razu o wersję z tymi pozycjami.
Najczęściej zadawane pytania
Samo badanie zwykle od piętnastu do czterdziestu minut, zależnie od warunków anatomicznych i tego, czy trzeba było usunąć polipa. Na całą wizytę razem z przygotowaniem i wybudzeniem zarezerwuj kilka godzin.
Najczęściej odczuwa się rozpieranie i parcie, a nie ból. Badanie można wykonać bez znieczulenia, w sedacji albo w znieczuleniu ogólnym, i to ustala się przed zabiegiem.
Zwykle można zjeść wkrótce po badaniu, zaczynając od posiłków lekkostrawnych. Po usunięciu polipa pracownia zaleca kilkudniową ostrożność w diecie i unikanie wysiłku, a szczegóły zależą od wielkości zmiany.
Nie, jeżeli badanie wykonano w sedacji lub znieczuleniu ogólnym. Przez resztę dnia nie wolno prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, dlatego potrzebna jest osoba towarzysząca.
Tak, na podstawie skierowania, a w ramach programu badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego także bez skierowania w wyznaczonym przedziale wieku. Zasady programu bywają aktualizowane, więc sprawdź je przed umówieniem.
Jeśli po wypiciu całego preparatu wypróżnienia nadal nie są klarowne, skontaktuj się z pracownią przed wyjazdem na badanie. Źle przygotowane jelito zwykle oznacza przerwanie badania i konieczność powtórzenia go w innym terminie.