Hipoglikemia to spadek stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl. Mózg nie magazynuje cukru i zużywa go stale, dlatego objawy pojawiają się szybko, a przy głębokim niedocukrzeniu dochodzi do utraty przytomności i drgawek. Najczęściej dotyczy osób leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika, ale zdarza się też u osób bez cukrzycy. Postępowanie jest proste i warto je znać na pamięć, bo w tej sytuacji liczą się minuty.
Objawy — dwie fazy
Pierwsza faza to reakcja adrenergiczna, czyli sygnał alarmowy organizmu: drżenie rąk, zimne poty, kołatanie serca, bladość, niepokój, silne uczucie głodu. Druga faza, neuroglikopeniczna, wynika z niedoboru glukozy w mózgu: trudność z koncentracją, niewyraźna mowa, zaburzenia widzenia, zmiana zachowania, splątanie, senność, a w końcu drgawki i utrata przytomności.
Kolejność ma znaczenie praktyczne. Objawy pierwszej fazy są ostrzeżeniem, które daje czas na zjedzenie cukru. Objawy drugiej fazy oznaczają, że chory może już nie być w stanie sobie pomóc — bywa nieadekwatny, agresywny, sprawia wrażenie osoby nietrzeźwej. To częsta i groźna pomyłka: chorego z hipoglikemią bierze się za pijanego i zostawia bez pomocy.
- Drżenie rąk, zimne poty, kołatanie serca
- Nagły, bardzo silny głód
- Bladość, niepokój, rozdrażnienie
- Zaburzenia koncentracji i widzenia, bełkotliwa mowa
- Splątanie, zachowanie przypominające upojenie alkoholowe
- Drgawki, utrata przytomności
Pierwsza pomoc — reguła 15/15
Jeśli chory jest przytomny i może przełykać, podaje się 15 gramów szybko wchłanianych węglowodanów, czeka 15 minut i sprawdza glukozę ponownie. Jeśli nadal jest niska, powtarza się porcję. Po unormowaniu poziomu podaje się posiłek zawierający węglowodany złożone, żeby cukier nie spadł ponownie.
| 15 g cukru to na przykład | Ilość |
|---|---|
| Glukoza w tabletkach | 3–4 tabletki |
| Sok owocowy lub słodki napój | 150 ml |
| Cukier lub miód | 3 łyżeczki |
| Żelki lub cukierki | 4–5 sztuk |
Czego nie podawać: czekolady, batonów i mleka — tłuszcz spowalnia wchłanianie cukru i opóźnia poprawę. Nie podaje się też napojów typu „zero” i „light”, bo nie zawierają cukru. Chory nieprzytomny lub z zaburzeniami połykania nie może dostać niczego do ust — grozi to zachłyśnięciem. Wtedy układa się go w pozycji bocznej bezpiecznej, wzywa pogotowie, a jeśli jest dostępny glukagon w ampułkostrzykawce lub aerozolu do nosa, podaje się go zgodnie z instrukcją.
Nieświadomość hipoglikemii
U osób z długo trwającą cukrzycą i częstymi niedocukrzeniami organizm przestaje reagować alarmem adrenergicznym. Chory nie odczuwa drżenia ani potów i od razu wchodzi w fazę zaburzeń świadomości, przy poziomach, przy których wcześniej miałby wyraźne objawy. Jest to stan groźny, wymagający zmiany celów leczenia, częstszego monitorowania i najlepiej systemu ciągłego pomiaru glikemii.
Osoby z nieświadomością hipoglikemii nie powinny prowadzić pojazdów bez uprzedniego pomiaru glukozy. Świadome unikanie niedocukrzeń przez kilka tygodni potrafi częściowo przywrócić zdolność ich odczuwania.
Przyczyny
U chorych na cukrzycę najczęstsze są: zbyt duża dawka insuliny lub leku doustnego, pominięty albo opóźniony posiłek, nieplanowany wysiłek fizyczny oraz alkohol, który blokuje wytwarzanie glukozy w wątrobie. Ten ostatni mechanizm bywa niedoceniany — hipoglikemia poalkoholowa pojawia się z opóźnieniem, często w nocy, i jest szczególnie niebezpieczna.
U osób bez cukrzycy przyczyną bywa insulinooporność z reaktywnym wyrzutem insuliny po posiłku, stan po operacjach bariatrycznych, niedoczynność kory nadnerczy w chorobie Addisona, ciężka niewydolność wątroby lub nerek, a rzadko guz wydzielający insulinę. Powtarzające się niedocukrzenia u osoby bez cukrzycy zawsze wymagają diagnostyki endokrynologicznej, a nie tylko rady, żeby częściej jeść.
Zapobieganie
Podstawą jest regularność posiłków, dostosowanie dawek insuliny do planowanego wysiłku, pomiar glukozy przed prowadzeniem samochodu i noszenie przy sobie źródła szybkiego cukru. Warto też, żeby bliscy i współpracownicy wiedzieli, jak wygląda hipoglikemia i gdzie chory trzyma glukagon — bo to oni podejmują działanie wtedy, gdy chory już nie może.
Najczęściej zadawane pytania
Podaje się 15 gramów szybko wchłanianych węglowodanów, czeka 15 minut i sprawdza glukozę ponownie. Jeśli nadal jest niska, powtarza się porcję.
Bo tłuszcz spowalnia wchłanianie cukru i opóźnia poprawę. Nie nadają się też napoje typu zero i light, które w ogóle nie zawierają cukru.
Nie podawać niczego do ust — grozi zachłyśnięciem. Ułożyć w pozycji bocznej bezpiecznej, wezwać pogotowie i podać glukagon, jeśli jest dostępny.
To utrata objawów ostrzegawczych po wielu latach cukrzycy i częstych niedocukrzeniach. Chory od razu wchodzi w fazę zaburzeń świadomości, co czyni ten stan szczególnie groźnym.