Tomografia komputerowa tworzy przekroje ciała przy pomocy promieniowania rentgenowskiego. Podanie kontrastu do żyły sprawia, że naczynia i dobrze ukrwione tkanki stają się wyraźniejsze, dzięki czemu widać zmiany niewidoczne w badaniu bez kontrastu.
Przygotowanie do tego badania różni się od tomografii bez kontrastu i wymaga wcześniejszego sprawdzenia pracy nerek. To najczęstsza przyczyna odsyłania pacjentów z pracowni, dlatego zaczynamy właśnie od tego.
Po co podaje się kontrast
Środek kontrastowy zawiera jod i silnie pochłania promieniowanie, dlatego naczynia i narządy dobrze ukrwione stają się na obrazie jaśniejsze. Pozwala to odróżnić zmianę od zdrowej tkanki i ocenić jej ukrwienie.
Nie każde badanie wymaga kontrastu. O jego podaniu decyduje pytanie kliniczne postawione przez lekarza kierującego, a nie życzenie pacjenta.
- ocena zmian ogniskowych w wątrobie, trzustce, nerkach i płucach
- podejrzenie zatorowości płucnej i ocena naczyń
- diagnostyka i ocena zaawansowania chorób nowotworowych
- ropnie, ciężkie stany zapalne w jamie brzusznej
- ocena urazów wielonarządowych
Jak przygotować się do badania
Przed badaniem z kontrastem wymagane jest aktualne oznaczenie kreatyniny z wyliczonym wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej, zwykle nie starsze niż wskazany przez pracownię okres. Kontrast obciąża nerki, dlatego przy ich upośledzonej czynności stosuje się dodatkowe środki ostrożności.
Do badania zgłasza się zwykle na czczo, najczęściej kilka godzin bez jedzenia, przy czym wodę zwykle można pić. Dokładny czas wyznacza pracownia.
Osobno omawia się metforminę przy cukrzycy oraz wcześniejsze reakcje alergiczne na kontrast. Poinformuj też o chorobach tarczycy, astmie i o ciąży lub jej podejrzeniu.
- przynieś aktualny wynik kreatyniny z wyliczonym wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej
- zgłoś alergie, zwłaszcza wcześniejszą reakcję na kontrast jodowy
- poinformuj o cukrzycy i przyjmowaniu metforminy oraz o chorobach tarczycy
- przy podejrzeniu ciąży powiadom pracownię przed badaniem
- przyjdź na czczo zgodnie z instrukcją, wodę zwykle można pić
- załóż ubranie bez metalowych elementów i zdejmij biżuterię z badanej okolicy
- duszność, świszczący oddech, obrzęk twarzy lub języka po podaniu kontrastu
- rozległa pokrzywka i silny świąd
- zawroty głowy, zasłabnięcie, kołatanie serca
- silny ból, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia
- znaczne zmniejszenie ilości oddawanego moczu w kolejnych dobach
Jak wygląda badanie krok po kroku
Przed badaniem zakłada się wenflon, przez który poda się kontrast. Pacjent kładzie się na ruchomym stole, który przesuwa się przez okrągły otwór aparatu. Aparat nie jest tunelem, jak w rezonansie, tylko szerokim pierścieniem, dlatego rzadziej wywołuje lęk przestrzeni zamkniętej.
W trakcie badania technik prosi o wstrzymanie oddechu na kilka sekund. Po podaniu kontrastu normalne jest uczucie rozchodzącego się ciepła, metaliczny posmak i wrażenie oddania moczu, które nie jest prawdziwe. Objawy trwają kilkanaście sekund.
Samo skanowanie trwa zwykle kilka minut, a cała wizyta razem z przygotowaniem i obserwacją po podaniu kontrastu około pół godziny.
Po badaniu: co robić
Po badaniu zaleca się picie zwiększonej ilości wody przez resztę dnia, żeby wspomóc wydalanie kontrastu przez nerki, o ile lekarz nie zalecił ograniczenia płynów.
Zwykle prosi się o pozostanie w pracowni przez kilkanaście minut po podaniu kontrastu, bo w tym czasie ujawnia się większość reakcji alergicznych.
Po badaniu można normalnie jeść i wrócić do codziennych zajęć. Jeśli badanie wykonano w sedacji, obowiązują zasady jak przy innych zabiegach, czyli zakaz prowadzenia pojazdów tego dnia.
Ryzyko związane z kontrastem
Najczęstsze reakcje są łagodne: nudności, świąd, pokrzywka, uczucie gorąca. Reakcje ciężkie są rzadkie, ale właśnie dlatego badanie wykonuje się w warunkach zapewniających natychmiastową pomoc.
Drugim zagadnieniem jest wpływ kontrastu na nerki. Przy upośledzonej czynności nerek stosuje się nawodnienie i modyfikuje protokół, a czasem rezygnuje się z kontrastu na rzecz innego badania.
Tomografia wiąże się też z dawką promieniowania, dlatego wykonuje się ją wtedy, gdy korzyść diagnostyczna przeważa nad ryzykiem, i nie powtarza bez potrzeby.
Refundacja i cena
Tomografia jest refundowana przez NFZ na podstawie skierowania, a w warunkach szpitalnych wykonuje się ją w ramach hospitalizacji. Czas oczekiwania na badanie planowe zależy od pracowni i od pilności wskazań.
Prywatnie cena zależy od badanej okolicy i od tego, czy badanie jest z kontrastem, bo wersja z kontrastem jest droższa. Opis badania przez radiologa bywa wliczony w cenę albo płatny osobno, więc warto o to zapytać.
Najczęściej zadawane pytania
Zwykle tak, najczęściej kilka godzin bez jedzenia, przy czym wodę można zazwyczaj pić. Dokładny czas wyznacza pracownia i to jej instrukcja obowiązuje.
Wymagane jest aktualne oznaczenie kreatyniny z wyliczonym wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej, bo kontrast obciąża nerki. Pracownia podaje, jak stary może być wynik.
Najczęściej rozchodzące się ciepło, metaliczny posmak i wrażenie oddania moczu, które nie jest prawdziwe. Objawy trwają kilkanaście sekund i są normalne.
Samo skanowanie zwykle kilka minut. Cała wizyta razem z przygotowaniem, podaniem kontrastu i krótką obserwacją trwa około pół godziny.
Tak, zaleca się zwiększenie ilości wypijanej wody przez resztę dnia, żeby wspomóc wydalanie kontrastu przez nerki, o ile lekarz nie zalecił ograniczenia płynów.
Tak, na podstawie skierowania, a w szpitalu w ramach hospitalizacji. Prywatnie cena zależy od badanej okolicy, a wersja z kontrastem jest droższa od badania bez kontrastu.