- szumowi towarzyszy nagłe osłabienie połowy ciała, zaburzenie mowy lub opadnięcie kącika ust
- wystąpił nagle razem z bardzo silnym bólem głowy i sztywnością karku
- nastąpiło nagłe pogorszenie lub utrata słuchu w jednym uchu
- szum jest wyłącznie jednostronny i nowy
- szum pulsuje zgodnie z rytmem serca
- towarzyszą mu silne zawroty głowy z wymiotami
- pojawił się po urazie głowy lub po ekspozycji na bardzo głośny dźwięk
- towarzyszy mu niedowład mięśni twarzy
- szum jest obustronny i narasta stopniowo od miesięcy
- towarzyszy mu pogarszający się słuch
- przeszkadza w zasypianiu i koncentracji
- nasila się w ciszy i w sytuacjach napięcia
Szumy uszne to odczuwanie dźwięku, dla którego nie ma źródła w otoczeniu, opisywanego najczęściej jako piszczenie, dzwonienie, szum morza albo brzęczenie. Dotyczą znacznej części dorosłych, a u części z nich są na tyle nasilone, że wpływają na sen i koncentrację. W większości przypadków nie są chorobą samą w sobie, lecz objawem uszkodzenia komórek słuchowych w uchu wewnętrznym, które towarzyszy niedosłuchowi. Właśnie dlatego pierwszym badaniem przy szumach jest audiogram, a nie obrazowanie.
Znaczenie diagnostyczne ma przede wszystkim to, czy szum jest obustronny, czy dotyczy jednego ucha. Szumy obustronne, symetryczne, towarzyszące stopniowemu pogarszaniu się słuchu z wiekiem lub po ekspozycji na hałas, są sytuacją typową. Szum jednostronny jest natomiast zawsze sygnałem do dokładniejszej diagnostyki, ponieważ może wskazywać na zmianę w obrębie nerwu słuchowego. Osobną kategorią jest szum pulsujący zgodnie z rytmem serca, który sugeruje przyczynę naczyniową i wymaga innego zestawu badań.
Możliwe przyczyny
Zestawienie obejmuje przyczyny, które lekarz rozważa przy szumach usznych. Najczęstszą z nich, czyli uszkodzenie komórek słuchowych po ekspozycji na hałas i związane z wiekiem, omówiono osobno, bo nie jest chorobą wymagającą leczenia przyczynowego.
| Możliwa przyczyna | Co ją odróżnia | Jak pilne |
|---|---|---|
| Choroby ucha środkowego | Szum z uczuciem zatkania i pogorszeniem słuchu po stronie chorego ucha, często po infekcji górnych dróg oddechowych. | ten sam dzień |
| Nadciśnienie tętnicze | Szum pulsujący w rytm tętna, nasilony wieczorem i po wysiłku, u osoby z podwyższonymi wartościami ciśnienia. | ten sam dzień |
| Miażdżyca tętnic szyjnych | Szum pulsujący zgodnie z tętnem, najczęściej jednostronny, u osób starszych z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. | ten sam dzień |
| Niedokrwistość | Szum z bladością, kołataniem serca, zadyszką przy wysiłku i szybkim męczeniem się, ustępujący po wyrównaniu niedoboru. | wizyta planowa |
| Niedoczynność tarczycy | Szum z sennością, marznięciem, suchą skórą, zaparciami i przyrostem masy ciała, narastający miesiącami. | wizyta planowa |
| Migrena | Szum pojawiający się napadowo u osoby z migrenami, często razem z nadwrażliwością na dźwięk i zawrotami głowy. | wizyta planowa |
Jaki to rodzaj szumu
Opis charakteru szumu zawęża rozpoznanie skuteczniej, niż mogłoby się wydawać, a pacjent jest jedynym źródłem tej informacji. Lekarz zapyta przede wszystkim, czy szum jest ciągły, czy pulsujący, czy dotyczy jednego ucha, czy obu, oraz czy zmienia się przy ruchach głowy i szyi. Warto przemyśleć te odpowiedzi przed wizytą, najlepiej wsłuchując się w szum w cichym pomieszczeniu. Poniższe zestawienie pokazuje, co poszczególne cechy oznaczają.
- Ciągły, obustronny, wysokotonowy: najczęstsza postać, związana z uszkodzeniem komórek słuchowych i niedosłuchem.
- Pulsujący zgodnie z rytmem serca: kierunek naczyniowy, wymaga oceny tętnic szyjnych i ciśnienia.
- Jednostronny, nowy: wymaga wykluczenia zmiany w obrębie nerwu słuchowego.
- Z uczuciem zatkania ucha i pogorszeniem słuchu: częściej ucho środkowe, czasem zwykły czop woskowinowy.
- Zmieniający się przy ruchach żuchwy i szyi: częściej związany ze stawem skroniowo-żuchwowym lub odcinkiem szyjnym.
- Napadowy, z zawrotami i okresowym niedosłuchem: obraz sugerujący chorobę ucha wewnętrznego.
Warto wiedzieć o jednej rzeczy, która potrafi zaoszczędzić długiej diagnostyki. Zwykły czop woskowinowy zatykający przewód słuchowy bywa przyczyną szumu i uczucia zatkania, a jego usunięcie w gabinecie laryngologicznym natychmiast znosi objaw. Nie należy jednak próbować usuwać go samodzielnie patyczkami, bo to najczęstszy sposób na upchnięcie woskowiny głębiej i uszkodzenie przewodu. Sprawdzenie tej możliwości jest zwykle pierwszym krokiem podczas wizyty i trwa kilka minut.
Objawy, które zmieniają rozpoznanie
Najpilniejszym objawem towarzyszącym szumom jest nagłe pogorszenie słuchu w jednym uchu, ponieważ nagła głuchota jest stanem nagłym w laryngologii. Skuteczność leczenia zależy od tego, jak szybko zostanie wdrożone, a po kilku tygodniach szanse na odzyskanie słuchu są już niewielkie. Drugim sygnałem jest szum jednostronny z zawrotami i niedowładem mięśni twarzy, który nakazuje wykluczenie zmiany w kącie mostowo-móżdżkowym. Trzecim jest szum pulsujący, kierujący diagnostykę na naczynia.
- Nagłe pogorszenie lub utrata słuchu w jednym uchu
- Szum wyłącznie jednostronny
- Pulsowanie zgodne z rytmem serca
- Zawroty głowy z wymiotami
- Niedowład mięśni twarzy
- Zaburzenia równowagi przy chodzeniu
- Ból ucha i wyciek z przewodu słuchowego
- Bladość i zadyszka przy wysiłku
Jakie badania to wyjaśnią
Podstawą diagnostyki jest badanie laryngologiczne z oceną przewodu słuchowego oraz audiogram. Badanie obrazowe wykonuje się przy szumie jednostronnym, przy asymetrycznym niedosłuchu oraz gdy objawom towarzyszą zawroty głowy lub niedowład mięśni twarzy.
- Rezonans magnetyczny obrazuje nerw słuchowy i kąt mostowo-móżdżkowy, wykrywając zmiany, które przy szumie jednostronnym trzeba wykluczyć.
Co robić do czasu wizyty
Najskuteczniejsze postępowanie przy szumach obustronnych polega nie na ich wyciszaniu, lecz na zmniejszeniu kontrastu między szumem a otoczeniem. Cisza nasila odczuwanie szumu, dlatego wieczorem pomaga delikatny dźwięk tła: wentylator, cicha muzyka, nagranie szumu deszczu. Tak zwane maskowanie dźwiękiem jest jedną z niewielu metod o potwierdzonej skuteczności i nie wymaga żadnych preparatów. Równie ważna jest ochrona słuchu przed hałasem, bo każda kolejna ekspozycja pogłębia uszkodzenie.
Warto też ograniczyć czynniki, które szum nasilają, choć nie są jego przyczyną. Należą do nich niedobór snu, stres, kofeina w dużych ilościach, alkohol oraz niektóre leki, w tym wysokie dawki salicylanów i część leków moczopędnych. Nie ma natomiast dowodów na skuteczność większości suplementów reklamowanych na szumy uszne, w tym preparatów z miłorzębu. Pieniądze wydane na nie lepiej przeznaczyć na badanie słuchu, które faktycznie zmienia postępowanie.
- Stosuj delikatny dźwięk tła wieczorem, cisza nasila szum
- Chroń słuch przed hałasem, używaj zatyczek na koncertach i w pracy
- Ogranicz kofeinę, alkohol i zadbaj o regularny sen
- Nie usuwaj woskowiny patyczkami
- Sprawdź, czy nie przyjmujesz leków nasilających szum
- Zmierz ciśnienie, zwłaszcza przy szumie pulsującym
- Zanotuj, czy szum jest jedno, czy obustronny i czy pulsuje
Jak przygotować się do wizyty
Pierwszym badaniem przy szumach jest audiogram, czyli badanie słuchu, dlatego warto liczyć się z nim już na pierwszej wizycie. Lekarz zapyta o stronę, charakter i czas trwania szumu oraz o ekspozycję na hałas, zarówno zawodową, jak i związaną z hobby. Istotna jest pełna lista leków, ponieważ kilka grup preparatów działa uszkadzająco na ucho wewnętrzne. Warto też przemyśleć, jak bardzo szum przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, bo od tego zależy, czy potrzebne będzie leczenie wspomagające.
- Czy szum dotyczy jednego ucha, czy obu
- Czy jest ciągły, czy pulsuje w rytm serca
- Od kiedy trwa i czy narasta
- Czy towarzyszy mu pogorszenie słuchu
- Ekspozycja na hałas w pracy i poza nią
- Pełna lista leków
- Wyniki wcześniejszych badań słuchu
- Jak bardzo szum wpływa na sen i koncentrację
Najczęściej zadawane pytania
Jeśli mają uchwytną przyczynę, na przykład czop woskowinowy, niedokrwistość, nadciśnienie czy chorobę ucha środkowego, ustępują po jej usunięciu. Szum związany z uszkodzeniem komórek słuchowych zwykle pozostaje, ale skutecznie zmniejsza się jego dokuczliwość dźwiękiem maskującym, aparatem słuchowym i terapią.
Ponieważ w cichym otoczeniu znika dźwięk tła, z którym szum konkuruje, i mózg skupia na nim uwagę. Właśnie na tym opiera się maskowanie: delikatny dźwięk w tle, na przykład wentylator albo nagranie szumu deszczu, zmniejsza kontrast i wyraźnie ułatwia zasypianie.
Przy nagłym pogorszeniu słuchu w jednym uchu, przy szumie wyłącznie jednostronnym, przy szumie pulsującym w rytm tętna, przy zawrotach głowy z wymiotami oraz przy niedowładzie mięśni twarzy. Nagła głuchota jest stanem nagłym, w którym skuteczność leczenia zależy od szybkości wdrożenia.
Taki szum ma zwykle podłoże naczyniowe i wymaga oceny tętnic szyjnych oraz pomiaru ciśnienia. Bywa związany z miażdżycą, nadciśnieniem lub nieprawidłowościami naczyń w okolicy ucha. Różni się tym od typowych szumów, że ma wyraźny rytm i nasila się po wysiłku.
Większość preparatów reklamowanych na szumy, w tym z miłorzębu japońskiego, nie ma potwierdzonej skuteczności. Pierwszym krokiem powinien być audiogram i badanie laryngologiczne, bo część przyczyn, jak czop woskowinowy czy niedokrwistość, daje się usunąć, a wtedy szum ustępuje.
Tak, u osób z współistniejącym niedosłuchem bywa jedną ze skuteczniejszych metod. Wzmacniając dźwięki z otoczenia, zmniejsza kontrast między ciszą a szumem i ogranicza jego dokuczliwość. Część aparatów ma dodatkowo wbudowany generator dźwięku maskującego.