Bąblowica to jedno z najgroźniejszych zarażeń pasożytniczych występujących w Polsce, a jednocześnie jedno z najbardziej podstępnych: od zarażenia do pierwszych objawów mija zwykle 5 do 15 lat. Wywołuje ją larwalna postać tasiemca bąblowcowego, która tworzy w narządach — najczęściej w wątrobie — powoli rosnące torbiele. Postać wielojamowa, wywoływana przez bąblowca wielojamowego, zachowuje się w wątrobie jak nowotwór złośliwy i nieleczona kończy się śmiercią.
Jak dochodzi do zarażenia
Żywicielem ostatecznym bąblowca jednojamowego jest pies, a wielojamowego — lis, rzadziej pies i kot. Dorosły tasiemiec bytuje w ich jelitach i wydala jaja z kałem. Człowiek zaraża się, połykając jaja: z niemytych owoców leśnych, warzyw z przydomowego ogródka, wody, a przede wszystkim przenosząc je z sierści psa na rękach. Człowiek jest tu żywicielem pośrednim przypadkowym — z jego organizmu pasożyt nie ma jak wrócić do cyklu.
W Polsce największe ryzyko dotyczy województw podkarpackiego i warmińsko-mazurskiego, a grupami szczególnie narażonymi są leśnicy, myśliwi, rolnicy, zbieracze runa leśnego i właściciele psów mających kontakt z gryzoniami. Popularne zalecenie, by nie jeść niemytych jagód prosto z lasu, nie jest przesadą — to główna droga zarażenia w polskich warunkach.
Objawy
Przez lata torbiel rośnie bezobjawowo, powiększając się o kilka milimetrów rocznie. Pierwsze dolegliwości pojawiają się dopiero wtedy, gdy zaczyna uciskać otoczenie: uczucie pełności i tępy ból w prawym podżebrzu, powiększenie wątroby, brak apetytu, spadek masy ciała. Przy ucisku na drogi żółciowe pojawia się żółtaczka i świąd skóry, a przy lokalizacji w płucach — kaszel, ból w klatce piersiowej i krwioplucie.
- Tępy, narastający ból w prawym podżebrzu
- Powiększenie wątroby wyczuwalne w badaniu
- Żółtaczka i świąd skóry przy ucisku dróg żółciowych
- Kaszel i ból w klatce piersiowej przy lokalizacji płucnej
- Spadek masy ciała i osłabienie
- Pokrzywka i reakcje alergiczne przy przecieku zawartości torbieli
Najgroźniejszym zdarzeniem jest pęknięcie torbieli — samoistne, po urazie albo podczas nieostrożnego nakłucia. Uwolnienie płynu wywołuje gwałtowną reakcję anafilaktyczną, a rozsiane zarodki tworzą nowe torbiele w całej jamie brzusznej. Dlatego przy podejrzeniu bąblowicy nigdy nie nakłuwa się torbieli w celach diagnostycznych bez odpowiedniego przygotowania i osłony farmakologicznej.
Rozpoznanie
Zmianę wykrywa się zwykle przypadkiem, w USG jamy brzusznej wykonanym z innego powodu. Obraz torbieli bąblowcowej jest dość charakterystyczny — z przegrodami, torbielami potomnymi i zwapnieniami w ścianie — a klasyfikacja ultrasonograficzna pozwala ocenić, czy zmiana jest aktywna. Uzupełnieniem jest tomografia lub rezonans, które precyzyjnie określają rozmiar, lokalizację i stosunek do naczyń oraz dróg żółciowych.
Badania serologiczne wykrywają przeciwciała przeciw antygenom bąblowca, ale mają ograniczoną czułość, zwłaszcza przy torbielach zwapniałych i przy lokalizacji płucnej. Ujemny wynik nie wyklucza więc choroby, jeśli obraz radiologiczny jest typowy. W różnicowaniu bierze się pod uwagę torbiele proste wątroby, ropnie oraz zmiany nowotworowe, w tym raka wątroby.
Leczenie
Wybór metody zależy od typu, wielkości i aktywności zmiany. W torbielach aktywnych stosuje się leczenie chirurgiczne — usunięcie torbieli w całości, wraz z torebką, co daje największą szansę wyleczenia. Alternatywą przy zmianach wybranego typu jest metoda PAIR, czyli nakłucie, odessanie zawartości, wstrzyknięcie środka bójczego i ponowna aspiracja, wykonywana pod kontrolą obrazową i zawsze w osłonie leku przeciwpasożytniczego.
Albendazol podaje się w długich cyklach — przed zabiegiem, po nim, a w zmianach nieoperacyjnych przewlekle, przez wiele miesięcy lub lat, pod kontrolą prób wątrobowych i morfologii. Torbiele nieaktywne, zwapniałe i bezobjawowe mogą być jedynie obserwowane. Bąblowica wielojamowa wymaga leczenia w ośrodku referencyjnym, bo nacieka narząd bez wyraźnej torebki i często wymaga rozległej resekcji wątroby.
Zapobieganie
Profilaktyka jest prosta, a skuteczna: mycie i sparzanie owoców leśnych, warzyw i ziół zbieranych blisko ziemi, mycie rąk po kontakcie z psem i po pracy w ogrodzie, regularne odrobaczanie psów, zwłaszcza tych mających kontakt z gryzoniami, oraz niekarmienie psów surowymi podrobami. Same jaja bąblowca są odporne na mrożenie, ale giną w wysokiej temperaturze — dlatego gotowanie i sparzanie działa, a zamrożenie owoców nie.
Najczęściej zadawane pytania
Połykając jaja wydalane przez lisy i psy — najczęściej z niemytych owoców leśnych, warzyw z ogródka albo przenosząc je z sierści psa na rękach.
Bo torbiel rośnie o kilka milimetrów rocznie i przez 5 do 15 lat nie daje objawów. Najczęściej wykrywa się ją przypadkiem w USG robionym z innego powodu.
Nie bez odpowiedniego przygotowania. Pęknięcie grozi reakcją anafilaktyczną i rozsiewem zarodków po jamie brzusznej.
Nie. Jaja bąblowca są odporne na mrożenie, ale giną w wysokiej temperaturze — dlatego działa mycie i sparzanie, a nie zamrożenie.