Rak wątrobowokomórkowy jest jednym z niewielu nowotworów, w których dokładnie wiadomo, kto jest zagrożony — ponad 80 procent przypadków rozwija się na podłożu marskości wątroby. To sprawia, że jest on szczególnie podatny na wczesne wykrycie: wystarczy regularne USG u osób z rozpoznaną marskością. Różnica jest zasadnicza, bo guz wykryty w nadzorze bywa jeszcze mały i wyleczalny, a wykryty z powodu objawów — zwykle już nie.
Kto powinien być objęty nadzorem
- Chorzy z marskością wątroby o dowolnej przyczynie
- Zakażeni wirusem HBV, także bez marskości
- Chorzy po wyleczeniu zakażenia HCV z zaawansowanym włóknieniem
- Chorzy z hemochromatozą i zaawansowanym stłuszczeniem wątroby
Nadzór polega na wykonywaniu USG jamy brzusznej co 6 miesięcy, w części ośrodków z równoczesnym oznaczeniem alfa-fetoproteiny. Jest to prosta, tania i dostępna procedura, a mimo to wykonywana u zdecydowanej mniejszości uprawnionych chorych. Osoba z rozpoznaną marskością, która nie ma zaplanowanego USG na najbliższe pół roku, powinna o nie poprosić — to jedna z najbardziej opłacalnych rzeczy, jakie może dla siebie zrobić.
Objawy
Wczesny rak wątroby nie daje objawów — dlatego cały sens ma nadzór, a nie czekanie na dolegliwości. Objawy późne to: tępy ból w prawym podżebrzu, uczucie pełności, spadek masy ciała, osłabienie, żółtaczka, wodobrzusze i wyczuwalny guz. U chorego z wyrównaną dotąd marskością sygnałem alarmowym bywa nagłe pogorszenie: pojawienie się wodobrzusza, encefalopatii lub żółtaczki bez uchwytnej przyczyny.
Rozpoznanie
Rak wątrobowokomórkowy jest jednym z nielicznych nowotworów, które można rozpoznać bez biopsji. U chorego z marskością zmiana o typowym obrazie w tomografii lub rezonansie z kontrastem — z szybkim wzmocnieniem w fazie tętniczej i wypłukiwaniem kontrastu w fazie żylnej — wystarcza do postawienia rozpoznania. Biopsję wykonuje się przy obrazie nietypowym lub u chorych bez marskości.
Zaawansowanie ocenia się w klasyfikacji BCLC, która uwzględnia nie tylko wielkość i liczbę guzów, ale też wydolność wątroby i stan ogólny chorego. To istotna różnica wobec innych nowotworów: o możliwościach leczenia decyduje tu w równym stopniu sam guz i kondycja narządu, w którym wyrósł.
Leczenie
| Sytuacja | Leczenie |
|---|---|
| Pojedynczy guz, dobra czynność wątroby | Resekcja chirurgiczna |
| Guzy w obrębie kryteriów mediolańskich, marskość zaawansowana | Przeszczepienie wątroby |
| Małe guzy nieoperacyjne | Termoablacja |
| Guzy wieloogniskowe bez rozsiewu | Chemoembolizacja przeztętnicza |
| Choroba zaawansowana | Immunoterapia i leczenie celowane |
Przeszczepienie wątroby jest w tej chorobie rozwiązaniem szczególnym, bo leczy jednocześnie nowotwór i marskość, na której podłożu powstał. Kwalifikuje się do niego chorych spełniających określone kryteria wielkości i liczby zmian. Niezależnie od metody konieczne jest leczenie choroby podstawowej — leczenie przeciwwirusowe, całkowita abstynencja alkoholowa i kontrola czynników metabolicznych — bo bez tego wątroba nadal produkuje kolejne ogniska.
Najczęściej zadawane pytania
Każdy chory z marskością wątroby, niezależnie od jej przyczyny, a także zakażeni HBV i osoby po wyleczeniu HCV z zaawansowanym włóknieniem.
Na USG jamy brzusznej co 6 miesięcy, w części ośrodków z oznaczeniem alfa-fetoproteiny. To badanie tanie i dostępne, a wykonywane u zdecydowanej mniejszości uprawnionych.
Nie zawsze. U chorego z marskością wystarcza typowy obraz w tomografii lub rezonansie z kontrastem — to jeden z nielicznych nowotworów rozpoznawanych bez biopsji.
Bo leczy jednocześnie nowotwór i marskość, na której podłożu powstał. Kwalifikuje się chorych spełniających określone kryteria wielkości i liczby zmian.