Lamblioza, nazywana też giardiozą, to zarażenie pierwotniakiem Giardia intestinalis bytującym w dwunastnicy i jelicie cienkim. Bywa przyczyną przewlekłej biegunki, wzdęć i utraty masy ciała utrzymujących się tygodniami, a u dzieci — gorszych przyrostów. Jest to najczęstsze zarażenie pierwotniakowe przewodu pokarmowego w Europie i częsta, choć rzadko rozważana, przyczyna dolegliwości brzusznych, które od miesięcy „nie mają wyjaśnienia”.
Jak dochodzi do zarażenia
Zarażenie następuje drogą fekalno-oralną, przez połknięcie cyst obecnych w skażonej wodzie lub żywności albo przenoszonych na rękach. Cysty są odporne na chlorowanie w typowych stężeniach, dlatego woda z basenów, studni, strumieni i jezior bywa źródłem zakażenia, a wybuchy epidemii wiążą się z awariami wodociągów. Dawka zakaźna jest bardzo mała — wystarczy kilkanaście cyst.
Do zarażenia dochodzi też łatwo w skupiskach dzieci: w żłobkach i przedszkolach, gdzie przenoszenie odbywa się z rąk do rąk i przez zabawki. Dlatego rozpoznanie u jednego dziecka bardzo często oznacza zarażenie kilku domowników, w tym bezobjawowych.
Objawy
- Przewlekła, wodnista lub tłuszczowa biegunka o nieprzyjemnym zapachu
- Silne wzdęcia i przelewanie w brzuchu
- Kurczowe bóle brzucha, zwłaszcza w nadbrzuszu
- Odbijanie o zapachu zgniłych jaj
- Nudności, brak apetytu, spadek masy ciała
- Zmęczenie i osłabienie
- U dzieci — zahamowanie przyrostów masy i wzrostu
Charakterystyczna jest tłuszczowa biegunka: stolce są jasne, obfite, pieniste, cuchnące i trudne do spłukania. Wynika to z uszkodzenia kosmków jelitowych i upośledzenia wchłaniania tłuszczów. Po przebytej lambliozie u części osób utrzymuje się przejściowa nietolerancja laktozy, która bywa mylnie brana za brak skuteczności leczenia — objawy trwają, mimo że pasożyta już nie ma.
Wielu zarażonych nie ma żadnych objawów i pozostaje bezobjawowymi nosicielami, zarażając otoczenie. U części chorych obraz przypomina zespół jelita drażliwego albo celiakię — i to jedna z ważniejszych pułapek, bo pacjent latami leczy się dietetycznie zamiast przyjąć krótką kurację przeciwpasożytniczą.
Rozpoznanie
Badaniem podstawowym jest wykrycie antygenu Giardia w kale metodą immunoenzymatyczną lub badanie molekularne — obie mają znacznie wyższą czułość niż klasyczne badanie mikroskopowe. Jeśli wykonuje się badanie mikroskopowe, konieczne są trzy próbki pobrane w odstępach 2–3 dni, bo cysty wydalane są nieregularnie i pojedyncze badanie łatwo daje wynik fałszywie ujemny.
Przy uporczywych objawach i ujemnych badaniach kału bywa wykonywana gastroskopia z pobraniem treści dwunastniczej lub wycinków. Warto też pamiętać o różnicowaniu: przewlekła biegunka po podróży może mieć również inne przyczyny, opisane we wpisie o biegunce podróżnych, a biegunka tłuszczowa wymaga wykluczenia celiakii i niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki.
Leczenie
Stosuje się metronidazol, tynidazol lub albendazol w krótkich schematach, zwykle 5–7 dni, a w przypadku tynidazolu nawet jednorazowo. Skuteczność jest wysoka, ale zdarzają się nawroty i szczepy oporne, wymagające powtórzenia kuracji innym lekiem lub leczenia skojarzonego. W trakcie leczenia metronidazolem i przez kilka dni po nim bezwzględnie nie wolno pić alkoholu.
Bardzo istotne, a często pomijane, jest równoczesne leczenie wszystkich domowników i sprawdzenie osób z bliskiego kontaktu — bez tego zarażenie krąży w rodzinie i wraca. Na czas leczenia i kilka tygodni po nim warto ograniczyć laktozę, bo uszkodzone kosmki potrzebują czasu na regenerację. Kontrolne badanie kału wykonuje się 2–4 tygodnie po zakończeniu terapii.
Zapobieganie
Podstawą jest higiena rąk — po toalecie, po zmianie pieluchy, przed posiłkiem — oraz picie wody z pewnego źródła. W podróży i na wyprawach obowiązuje zasada gotowania lub filtrowania wody; filtry o porach poniżej jednego mikrometra zatrzymują cysty, a same tabletki chlorowe mogą nie wystarczyć. W przedszkolach kluczowe jest sprzątanie i dezynfekcja zabawek oraz nauka mycia rąk, bo to tam najczęściej zaczyna się rodzinne ognisko zarażenia.
Najczęściej zadawane pytania
Jasny, obfity, pienisty, cuchnący i trudny do spłukania. Wynika to z uszkodzenia kosmków jelitowych i upośledzenia wchłaniania tłuszczów.
Bo cysty wydalane są nieregularnie. Najczulsze jest wykrycie antygenu metodą immunoenzymatyczną, a przy badaniu mikroskopowym potrzebne są trzy próbki w odstępach 2–3 dni.
Tak. Bez równoczesnego leczenia całej rodziny zarażenie krąży i wraca — zwłaszcza gdy w domu jest dziecko chodzące do żłobka lub przedszkola.
Często z powodu przejściowej nietolerancji laktozy po uszkodzeniu kosmków. Warto ograniczyć laktozę na kilka tygodni — to nie oznacza nieskuteczności kuracji.