Arytmia to każde zaburzenie rytmu serca — zbyt szybkie, zbyt wolne albo nieregularne bicie. Sama w sobie nie jest rozpoznaniem, tylko objawem, a jej znaczenie waha się od zupełnie niegroźnego po zagrażające życiu. Pojedyncze dodatkowe pobudzenia ma praktycznie każdy człowiek i najczęściej nie wymagają one żadnego leczenia. Klucz leży w odróżnieniu tych łagodnych od tych, które trzeba pilnie zdiagnozować — a rozstrzyga o tym nie samo uczucie kołatania, lecz to, co mu towarzyszy.
Rodzaje zaburzeń rytmu
| Rodzaj | Co się dzieje | Znaczenie |
|---|---|---|
| Dodatkowe pobudzenia | Pojedyncze uderzenia poza rytmem | Zwykle łagodne, częste u osób zdrowych |
| Tachykardia zatokowa | Rytm powyżej 100/min, prawidłowy | Reakcja na gorączkę, stres, niedokrwistość |
| Migotanie przedsionków | Chaotyczna praca przedsionków | Ryzyko udaru, wymaga leczenia |
| Częstoskurcz nadkomorowy | Nagłe napady szybkiego rytmu | Zwykle łagodny, dobrze leczony ablacją |
| Arytmie komorowe | Zaburzenia z komór | Potencjalnie groźne, wymagają pilnej diagnostyki |
| Bradykardia i bloki | Rytm poniżej 50/min, przerwy | Przy objawach — wskazanie do stymulatora |
Najczęstszą arytmią wymagającą leczenia jest migotanie przedsionków. Jego głównym niebezpieczeństwem nie są objawy, lecz powikłanie: w niesprawnie kurczącym się przedsionku tworzą się skrzepliny, które mogą powędrować do mózgu i wywołać udar mózgu. Dlatego u chorych z migotaniem ocenia się ryzyko udaru i wdraża leczenie przeciwkrzepliwe niezależnie od tego, czy pacjent odczuwa kołatania.
Objawy
- Kołatanie serca — uczucie mocnego, szybkiego lub nierównego bicia
- Wrażenie „przeskakiwania” lub zatrzymania serca na moment
- Zawroty głowy, uczucie zbliżającego się omdlenia
- Duszność i spadek tolerancji wysiłku
- Ból lub ucisk w klatce piersiowej
- Zmęczenie bez uchwytnej przyczyny
Warto wiedzieć, że nasilenie objawów nie mówi nic o powadze arytmii. Pojedyncze pobudzenia dodatkowe bywają odczuwane bardzo dokuczliwie, choć są niegroźne, a migotanie przedsionków u części chorych przebiega zupełnie bezobjawowo i wykrywa się je przypadkiem. To dlatego samo „czuję, że serce bije nierówno” nigdy nie wystarcza do oceny — potrzebny jest zapis.
Kiedy arytmia jest pilna
Natychmiastowej pomocy wymagają: utrata przytomności lub omdlenie w trakcie kołatania, kołatanie z bólem w klatce piersiowej i dusznością, arytmia u osoby po zawale lub z niewydolnością serca, oraz kołatanie, które nie ustępuje i wiąże się ze spadkiem ciśnienia. Niepokojący jest też wywiad rodzinny nagłych zgonów sercowych w młodym wieku — wymaga on diagnostyki nawet przy łagodnych objawach.
Diagnostyka
Podstawą jest EKG, ale ma ono jedną zasadniczą wadę: rejestruje kilkanaście sekund, a arytmia zwykle przychodzi napadowo. Dlatego kluczowe znaczenie ma monitorowanie holterowskie przez 24 godziny lub dłużej, a przy rzadkich napadach — rejestratory zdarzeń zakładane na tygodnie albo wszczepialne pod skórę. Coraz częściej pomocne bywają zapisy z zegarków i opasek, które nie zastępują badania, ale potrafią naprowadzić na rozpoznanie.
Uzupełniająco wykonuje się echo serca, próbę wysiłkową oraz badania krwi: morfologię, elektrolity, TSH i stężenie żelaza. Zaburzenia elektrolitowe, nadczynność tarczycy i niedokrwistość to trzy odwracalne przyczyny arytmii, które trzeba wykluczyć, zanim rozpocznie się leczenie antyarytmiczne.
Leczenie
Przy arytmiach łagodnych, bez choroby serca, często wystarcza wyjaśnienie i modyfikacja stylu życia: ograniczenie kofeiny, alkoholu i nikotyny, wyrównanie snu, redukcja stresu i uzupełnienie niedoborów magnezu i potasu. Sama świadomość, że kołatanie nie zagraża życiu, u wielu osób wyraźnie zmniejsza dolegliwości, bo lęk sam w sobie nasila arytmię.
W arytmiach wymagających leczenia stosuje się beta-blokery, leki antyarytmiczne, a przy migotaniu przedsionków — kontrolę częstości lub przywracanie rytmu zatokowego wraz z leczeniem przeciwkrzepliwym. Ablacja, czyli zabieg przeznaczyniowy niszczący ognisko arytmii, jest dziś leczeniem z wyboru w wielu częstoskurczach i daje wysoki odsetek trwałych wyleczeń. Przy bradykardii z objawami wszczepia się stymulator, a przy ryzyku groźnych arytmii komorowych — kardiowerter-defibrylator.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Pojedyncze dodatkowe pobudzenia ma praktycznie każdy człowiek i najczęściej nie wymagają leczenia. Nasilenie objawów nie mówi zresztą nic o powadze arytmii.
Bo rejestruje kilkanaście sekund, a arytmia przychodzi napadowo. Kluczowe jest monitorowanie holterowskie, a przy rzadkich napadach rejestratory zdarzeń.
Omdlenie w trakcie kołatania, kołatanie z bólem w klatce piersiowej i dusznością oraz arytmia u osoby po zawale lub z niewydolnością serca.
Zaburzenia elektrolitowe, nadczynność tarczycy i niedokrwistość. To trzy odwracalne przyczyny arytmii, które trzeba sprawdzić przed włączeniem leków antyarytmicznych.