Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to najczęstsza infekcja przenoszona drogą płciową na świecie. W ciągu życia zaraża się nim większość osób aktywnych seksualnie. Część typów HPV powoduje łagodne kłykciny, ale inne odpowiadają za raka szyjki macicy, raka odbytu, krtani, jamy ustnej i prącia. Skuteczna profilaktyka istnieje – to szczepienia.
Czym jest HPV
To grupa ponad 200 typów wirusa atakujących nabłonek skóry i błon śluzowych. Wyróżnia się typy:
- Niskoonkogenne (np. 6, 11) – powodują kłykciny kończyste, brodawki krtani.
- Wysokoonkogenne (np. 16, 18) – odpowiadają za większość nowotworów HPV-zależnych.
Drogi zakażenia
- Kontakty seksualne (waginalne, oralne, analne).
- Kontakt skóra do skóry.
- Z matki na dziecko podczas porodu (rzadko).
- Prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie eliminuje go.
Objawy
- Najczęściej brak objawów – większość zakażeń przebiega bezobjawowo.
- Kłykciny kończyste w okolicy narządów płciowych, odbytu, jamy ustnej.
- Zmiany przedrakowe szyjki macicy (CIN) – bezobjawowe, wykrywane w cytologii.
- Brodawki skórne (różne typy HPV).
- Rak szyjki macicy, odbytu, gardła – rozwija się latami od zakażenia.
Diagnostyka
- Cytologia szyjki macicy (Pap test).
- Test molekularny HPV-DNA na obecność typów wysokoonkogennych.
- Kolposkopia.
- Anoskopia w grupach ryzyka.
- Badanie kliniczne kłykcin.
Leczenie
- Brak leczenia przyczynowego – większość zakażeń układ odpornościowy zwalcza w ciągu 1-2 lat.
- Kłykciny: krioterapia, leki miejscowe (imiquimod, podofilotoksyna), elektrokoagulacja, laser.
- Zmiany przedrakowe szyjki: konizacja, LEEP.
- Nowotwory HPV-zależne: chirurgia, radio- i chemioterapia.
Profilaktyka – szczepienie
- Dostępne szczepionki: 2-walentna, 4-walentna, 9-walentna (Gardasil 9 – chroni przed 9 typami).
- Najlepiej szczepić dziewczęta i chłopców między 9. a 14. rokiem życia (przed inicjacją seksualną).
- Skuteczność: ponad 90% w zapobieganiu zmianom przedrakowym.
- W Polsce od 2023 r. szczepionka HPV jest bezpłatna dla dzieci 12-13 lat.
- Zalecana również dla dorosłych do 45. roku życia, szczególnie z grup ryzyka.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy szczepić chłopców?
Tak. Szczepienie chroni przed kłykcinami, rakiem odbytu, gardła, prącia i pomaga w odporności populacyjnej.
Czy szczepionka HPV jest bezpieczna?
Tak. To jedna z najlepiej przebadanych szczepionek. Działania niepożądane są rzadkie i łagodne.
Czy mogę zarazić partnera HPV?
Tak, dlatego ważne są regularne badania i otwarta komunikacja.
Czy HPV daje się wyleczyć?
Większość zakażeń układ odpornościowy zwalcza samoistnie. Nie ma jednak leku przyczynowego.
Czy zaszczepiona kobieta nie musi robić cytologii?
Musi. Szczepionka chroni przed częścią typów HPV. Cytologia i HPV-test są nadal niezbędne.
Czy HPV powoduje niepłodność?
Sam HPV nie powoduje niepłodności, ale zmiany przedrakowe i ich leczenie (np. konizacja) mogą wpływać na ciążę.
Źródła
- NIZP-PZH – Szczepienia.info – szczepienia.pzh.gov.pl
- WHO HPV – who.int
- ECDC – ecdc.europa.eu
- Akademia Czerniaka – kobiety.med.pl
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia zakażenia HPV lub kłykcin skontaktuj się z ginekologiem, urologiem lub dermatologiem.