Rak szyjki macicy to nowotwór wywoływany w niemal 100% przez przewlekłe zakażenie wysokoonkogennymi typami HPV. To pierwszy nowotwór, któremu można w pełni zapobiegać dzięki szczepieniu i regularnym badaniom przesiewowym. W Polsce wykrywa się około 2,5 tys. przypadków rocznie – wciąż za dużo w stosunku do możliwości profilaktyki.
Czym jest rak szyjki macicy
To nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka szyjki macicy. Najczęściej rak płaskonabłonkowy (80%) lub gruczolakorak. Rozwija się stopniowo z zakażenia HPV przez stany przedrakowe (CIN 1-3), do raka inwazyjnego.
Czynniki ryzyka
- Przewlekłe zakażenie HPV – typy 16, 18, 31, 33, 45 i inne wysokoonkogenne.
- Wiele partnerów seksualnych.
- Wczesna inicjacja seksualna.
- Palenie tytoniu.
- Immunosupresja (HIV, leczenie immunosupresyjne).
- Współistnienie innych STI.
- Brak udziału w badaniach przesiewowych.
- Wieloródki.
- Długotrwałe stosowanie hormonalnej antykoncepcji (kontrowersje).
Objawy
Wczesny rak (CIN, mikroinwazyjny) nie daje objawów. Objawy zaawansowanego raka:
- Krwawienia kontaktowe (po stosunku, badaniu).
- Krwawienia międzymiesiączkowe lub po menopauzie.
- Cuchnące upławy.
- Bóle miednicy.
- Ból przy oddawaniu moczu, krwiomocz.
- Obrzęki kończyn (zaawansowane).
- Utrata masy ciała.
Profilaktyka
Pierwotna – szczepienie HPV
- Najlepiej w wieku 12-13 lat (program bezpłatny w Polsce).
- Skuteczna do 45. roku życia.
- Szczepionka 9-walentna chroni przed 9 typami HPV.
- Skuteczność w zapobieganiu CIN 2/3: ponad 90%.
Wtórna – badania przesiewowe
- Cytologia co 3 lata u kobiet 25-65 lat (program NFZ).
- Test HPV-DNA co 5 lat – czulszy niż cytologia.
- Co-testing (cytologia + HPV).
- Kolposkopia w razie nieprawidłowości.
Diagnostyka
- Cytologia (Pap test, LBC).
- Test HPV-DNA.
- Kolposkopia z biopsją celowaną.
- Konizacja diagnostyczna.
- MR miednicy, TK – ocena zaawansowania.
- PET-CT, badanie zaotrzewnowych węzłów chłonnych.
Leczenie
- Stany przedrakowe (CIN 2/3): konizacja, LEEP.
- Wczesny rak: radykalna histerektomia z usunięciem węzłów chłonnych.
- U młodych kobiet z chęcią zachowania płodności – trachelektomia (usunięcie szyjki).
- Radioterapia z chemioterapią (cisplatyna).
- Brachyterapia.
- Immunoterapia (pembrolizumab) w zaawansowanym/nawrotowym raku.
- Bewacyzumab + chemioterapia.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy szczepienie HPV chroni w 100%?
Nie, ale zmniejsza ryzyko raka szyjki o ponad 90%. Cytologia jest nadal niezbędna.
Czy mogę zachorować bez kontaktów seksualnych?
Praktycznie nie. HPV przenosi się głównie drogą płciową. Bardzo rzadko – przez bliski kontakt skórny.
Czy partner musi się leczyć z HPV?
Brak leczenia przyczynowego dla HPV. Partnerzy nie wymagają rutynowego leczenia.
Po jakim czasie po inicjacji seksualnej zacząć cytologię?
W Polsce program zaczyna się w 25 r.ż. Wcześniejsze badania zalecane indywidualnie.
Czy ciąża po raku szyjki jest możliwa?
Po trachelektomii lub leczeniu wczesnych stanów – tak. Wymaga jednak opieki specjalistycznej.
Czy mężczyźni powinni się szczepić HPV?
Tak. Chroni przed kłykcinami, rakiem odbytu, gardła, prącia. Również chroni partnerów seksualnych.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Ginekologów – ptgin.pl
- NFZ – cytologia w programie – pacjent.gov.pl
- WHO Cervical Cancer Elimination – who.int
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/onkologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. Cytologię wykonuj regularnie w ramach programu NFZ.