Mononukleoza zakaźna, popularnie zwana „chorobą pocałunków”, to choroba wywoływana najczęściej przez wirusa Epsteina-Barr (EBV). Dotyka głównie nastolatków i młodych dorosłych. Większość dzieci przechodzi zakażenie EBV bezobjawowo, ale u nastolatków przebieg jest często ciężki i wymaga tygodni rekonwalescencji.
Czym jest mononukleoza
To ostra choroba wirusowa atakująca limfocyty B. Po przebyciu wirus pozostaje w organizmie do końca życia w formie utajonej. EBV wiązany jest również z rzadkimi nowotworami (chłoniak Burkitta, rak nosogardła) oraz – hipotetycznie – z chorobami autoimmunologicznymi.
Drogi zakażenia
- Przede wszystkim ślina (pocałunki, wspólne sztućce, picie z jednego kubka).
- Rzadko – krew, transplantacje.
- Wirus przeżywa w wydzielinie jamy ustnej miesiącami po przechorowaniu.
Objawy
- Wysoka gorączka, dreszcze.
- Silny ból gardła – „naloty” na migdałkach.
- Powiększenie węzłów chłonnych szyi.
- Powiększenie śledziony i wątroby.
- Skrajne zmęczenie.
- Bóle głowy, mięśni.
- Wysypka, zwłaszcza po przyjęciu amoksycyliny (charakterystyczna).
- Czasem żółtaczka.
Diagnostyka
- Wywiad i obraz kliniczny.
- Morfologia – limfocytoza z atypowymi limfocytami.
- Próby wątrobowe (często podwyższone).
- Test heterofilny (Paul-Bunnella).
- Przeciwciała EBV-VCA IgM, IgG, EBNA.
- USG jamy brzusznej – ocena śledziony.
Leczenie
- Leczenie objawowe: nawodnienie, odpoczynek, leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe.
- Leki przeciwwirusowe nie są standardem.
- Sterydy w wybranych przypadkach (znaczny obrzęk gardła zagrażający drożności dróg oddechowych).
- Antybiotyk tylko w przypadku nadkażenia bakteryjnego (uwaga: amoksycylina powoduje wysypkę).
- Bezwzględne unikanie sportu kontaktowego i wysiłku przez 3-6 tygodni – ryzyko pęknięcia śledziony.
Powikłania
- Pęknięcie śledziony (rzadkie, ale zagrażające życiu).
- Niedrożność dróg oddechowych.
- Zapalenie wątroby z żółtaczką.
- Zapalenie mięśnia sercowego.
- Niedokrwistość hemolityczna, trombocytopenia.
- Powikłania neurologiczne (ZOM, zespół Guillaina-Barre).
- Zespół przewlekłego zmęczenia.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy mononukleoza nawraca?
Sama choroba zwykle przebywa się raz, ale wirus pozostaje w organizmie i może reaktywować się przy obniżonej odporności.
Czy zaraża długo?
Tak, wydzielanie wirusa w ślinie utrzymuje się tygodniami, a nawet miesiącami po przechorowaniu.
Czy mogę uprawiać sport po mononukleozie?
Po 3-6 tygodniach (po normalizacji USG śledziony i ustąpieniu objawów) – tak.
Czy mononukleoza jest groźna?
Najczęściej przechodzi bez powikłań. Pęknięcie śledziony jest rzadkie, ale zagrażające życiu – stąd ograniczenia w wysiłku.
Czy istnieje szczepionka?
Obecnie nie. Trwają badania nad szczepionkami przeciw EBV.
Dlaczego po amoksycylinie pojawia się wysypka?
To swoista reakcja w obecności EBV. Nie świadczy o trwałej alergii na penicyliny, ale wymaga konsultacji.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych – pteilchz.org.pl
- NIZP-PZH – pzh.gov.pl
- WHO, EBV – who.int
- Medycyna Praktyczna – mp.pl
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie objawów mononukleozy skontaktuj się z lekarzem.