Glista ludzka to największy nicień pasożytujący w ludzkim jelicie — dorosła samica osiąga nawet 40 centymetrów długości. Glistnica należy do najczęstszych zarażeń pasożytniczych na świecie, a w Polsce dotyczy przede wszystkim dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz osób mających kontakt z ziemią i nawozem naturalnym. Zarażenie następuje przez połknięcie jaj, nie przez kontakt z osobą chorą — i to jest podstawowa różnica wobec owsicy, z którą bywa mylona.
Jak dochodzi do zarażenia
Jaja glisty trafiają do gleby z ludzkimi odchodami i dojrzewają tam przez kilka tygodni. Człowiek połyka je z niemytymi warzywami i owocami, z zanieczyszczoną wodą albo przenosząc brudnymi rękami po zabawie w piaskownicy czy pracy w ogrodzie. Jaja są wyjątkowo odporne — przeżywają w glebie latami, także zimą, i nie niszczy ich zwykłe płukanie pod bieżącą wodą.
Po połknięciu larwy uwalniają się w jelicie, przebijają jego ścianę i z krwią wędrują do wątroby, a stamtąd do płuc. Z pęcherzyków płucnych wspinają się do oskrzeli i tchawicy, zostają odkrztuszone i połknięte, po czym wracają do jelita, gdzie dojrzewają. Cała wędrówka trwa około 2–3 miesięcy i wyjaśnia, dlaczego glistnica potrafi zaczynać się od objawów ze strony płuc, a nie brzucha.
Objawy
Faza płucna, występująca 1–2 tygodnie po zarażeniu, przypomina infekcję dróg oddechowych: suchy kaszel, świszczący oddech, duszność, stany podgorączkowe, czasem zmiany widoczne w zdjęciu klatki piersiowej. Towarzyszy jej wysoka eozynofilia w morfologii, co jest ważną wskazówką. Objawy te ustępują samoistnie po kilkunastu dniach i bywają brane za nietypowe zapalenie oskrzeli lub astmę.
- Bóle brzucha, nudności, wzdęcia, zmienny apetyt
- Biegunki na przemian z zaparciami
- Osłabienie, bladość, gorsza koncentracja i rozdrażnienie u dzieci
- Spadek masy ciała, u dzieci gorsze przyrosty
- Kaszel i duszność w fazie wędrówki larw
- Pokrzywka i świąd skóry jako odczyn alergiczny
- Wydalenie dorosłej glisty z kałem lub — rzadziej — z wymiotami
Odczyny alergiczne są w glistnicy częste i bywają jedynym objawem: nawracająca pokrzywka, świąd skóry, nasilenie objawów astmy. U dzieci z niewyjaśnioną eozynofilią i przewlekłymi dolegliwościami brzusznymi badanie w kierunku pasożytów jest jednym z pierwszych kroków.
Powikłania
Przy dużej liczbie pasożytów kłębek glist może zatkać światło jelita i wywołać niedrożność — to najczęstsze powikłanie chirurgiczne glistnicy u dzieci, objawiające się silnym bólem brzucha, wymiotami i zatrzymaniem gazów. Glisty potrafią też wnikać do dróg żółciowych i przewodu trzustkowego, powodując kolkę żółciową, zapalenie trzustki lub zapalenie dróg żółciowych. Rzadziej wędrują do wyrostka robaczkowego, wywołując jego zapalenie.
Rozpoznanie i leczenie
Podstawą jest badanie kału na obecność jaj, wykonywane trzykrotnie w odstępach 2–3 dni. Ma ono jednak ograniczenie, o którym warto wiedzieć: w fazie wędrówki larw jaj jeszcze nie ma, bo pasożyt nie osiągnął dojrzałości — dlatego ujemny wynik u chorego z objawami płucnymi i eozynofilią niczego nie wyklucza i badanie trzeba powtórzyć po kilku tygodniach.
Leczenie jest proste i skuteczne: albendazol lub mebendazol, w krótkim schemacie, z powtórzeniem po 2 tygodniach dla objęcia pasożytów, które w międzyczasie dojrzały. Kontrolne badanie kału wykonuje się po 2–4 tygodniach od zakończenia leczenia. Przy niedrożności lub zajęciu dróg żółciowych konieczne bywa leczenie zabiegowe, a leki przeciwpasożytnicze podaje się dopiero po opanowaniu ostrego stanu.
Leczenie warto rozważyć u wszystkich domowników, zwłaszcza gdy zarażone jest dziecko. Profilaktyka opiera się na higienie: mycie rąk po zabawie w piaskownicy, po pracy w ogrodzie i przed każdym posiłkiem, dokładne mycie warzyw i owoców, unikanie nawożenia ogródka nieprzefermentowanym obornikiem oraz krótkie paznokcie u dzieci.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Jaja dojrzewają dopiero w glebie przez kilka tygodni, więc zarażenie następuje przez niemyte warzywa, owoce i ziemię, a nie przez kontakt z człowiekiem.
Bo larwy wędrują z jelita przez wątrobę do płuc, skąd są odkrztuszane i połykane. Faza płucna przypomina infekcję dróg oddechowych i towarzyszy jej wysoka eozynofilia.
Nie. W fazie wędrówki larw jaj jeszcze nie ma, bo pasożyt nie osiągnął dojrzałości. Badanie trzeba powtórzyć po kilku tygodniach.
Warto to rozważyć, zwłaszcza gdy zarażone jest dziecko. Kluczowa jest higiena: mycie rąk po zabawie w piaskownicy i po pracy w ogrodzie oraz dokładne mycie warzyw.