Pokrzywka to swędzące, wypukłe bąble, które wyglądają jak po oparzeniu pokrzywą — pojawiają się nagle, wędrują po ciele i, co najważniejsze diagnostycznie, pojedynczy bąbel znika w ciągu 24 godzin bez śladu. Jeśli zmiana utrzymuje się dłużej albo zostawia przebarwienie, to nie jest zwykła pokrzywka i wymaga innej diagnostyki. Dotyczy około 20 procent ludzi przynajmniej raz w życiu, a jej najbardziej dokuczliwą postacią jest pokrzywka przewlekła, trwająca ponad sześć tygodni.
Co dzieje się w skórze
Za powstanie bąbla odpowiada uwolnienie histaminy i innych mediatorów z komórek tucznych w skórze. Histamina rozszerza naczynia i zwiększa ich przepuszczalność, przez co płyn przechodzi do tkanek — powstaje obrzęk, zaczerwienienie i świąd. Gdy proces obejmuje głębsze warstwy skóry i tkankę podskórną, zamiast bąbla powstaje obrzęk naczynioruchowy, najczęściej warg i powiek, który raczej piecze, niż swędzi, i utrzymuje się dłużej.
Pokrzywka ostra i przewlekła
Pokrzywka ostra trwa krócej niż sześć tygodni i ma zwykle uchwytną przyczynę: infekcję, zwłaszcza wirusową u dzieci, lek, pokarm, użądlenie owada. W tej postaci warto szukać czynnika wywołującego, bo często udaje się go zidentyfikować i po prostu usunąć.
Pokrzywka przewlekła utrzymuje się ponad sześć tygodni i tu sytuacja wygląda inaczej: w większości przypadków przyczyny nie udaje się ustalić, a u części chorych ma podłoże autoimmunologiczne. Rozległa diagnostyka alergologiczna rzadko coś wnosi i bywa źródłem frustracji. Zamiast tego wykonuje się badania podstawowe — morfologię, OB lub CRP, ocenę tarczycy — i skupia na skutecznym leczeniu objawowym.
| Rodzaj | Czas trwania | Najczęstsze przyczyny |
|---|---|---|
| Ostra | do 6 tygodni | Infekcje, leki, pokarmy, użądlenia |
| Przewlekła spontaniczna | powyżej 6 tygodni | Najczęściej nieustalona, u części tło autoimmunologiczne |
| Indukowana | zależna od bodźca | Ucisk, zimno, ciepło, wysiłek, słońce, woda, wibracja |
Osobną grupą jest pokrzywka indukowana, wywoływana konkretnym bodźcem fizycznym. Najczęstsza jest dermografizm — bąble powstające wzdłuż linii podrapania — oraz pokrzywka z zimna, która bywa niebezpieczna, bo wejście do zimnej wody całym ciałem może wywołać reakcję uogólnioną.
Kiedy dzwonić po pogotowie
- Obrzęk języka, warg lub gardła
- Trudność w oddychaniu, świszczący oddech, chrypka
- Uczucie ściskania w gardle, kłopot z przełykaniem
- Zawroty głowy, zasłabnięcie, spadek ciśnienia
- Wymioty i skurczowy ból brzucha towarzyszące wysypce
Ten zestaw objawów oznacza wstrząs anafilaktyczny i wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia oraz — jeśli chory ma przy sobie ampułkostrzykawkę — domięśniowego podania adrenaliny w udo. Leki przeciwhistaminowe w tej sytuacji nie wystarczą i nie wolno na nich poprzestawać.
Leczenie
Podstawą są leki przeciwhistaminowe drugiej generacji, czyli te niewywołujące senności. Przyjmuje się je regularnie, a nie doraźnie po pojawieniu się bąbli — to najczęstszy błąd w leczeniu pokrzywki przewlekłej. Przy braku kontroli objawów dawkę zwiększa się nawet czterokrotnie w stosunku do standardowej, co jest postępowaniem zgodnym z wytycznymi i bezpiecznym, choć wykraczającym poza opis w ulotce.
Gdy to nie wystarcza, dołącza się omalizumab, przeciwciało blokujące IgE, skuteczne u większości chorych z pokrzywką przewlekłą oporną na leki przeciwhistaminowe. Glikokortykosteroidy doustne stosuje się wyłącznie krótko, w zaostrzeniach — przewlekłe ich podawanie w pokrzywce jest błędem, bo działania niepożądane przewyższają korzyść.
Pomocne bywa unikanie czynników nasilających, nawet gdy nie są bezpośrednią przyczyną: niesteroidowych leków przeciwzapalnych, alkoholu, przegrzania, obcisłej odzieży i stresu. Dziennik objawów prowadzony przez kilka tygodni bywa bardziej wartościowy niż panel alergologiczny, zwłaszcza w pokrzywce indukowanej, gdzie pozwala zidentyfikować bodziec.
Najczęściej zadawane pytania
Po bąblach, które swędzą, wędrują po ciele i — co najważniejsze — pojedynczy bąbel znika w ciągu 24 godzin bez śladu. Zmiana utrzymująca się dłużej to nie jest zwykła pokrzywka.
Gdy towarzyszy jej obrzęk języka lub gardła, duszność, chrypka, zawroty głowy lub spadek ciśnienia. To wstrząs anafilaktyczny — wymaga adrenaliny i wezwania pogotowia.
W pokrzywce przewlekłej rozległa diagnostyka alergologiczna rzadko coś wnosi. Wykonuje się badania podstawowe i skupia na skutecznym leczeniu objawowym.
Regularnie, a nie doraźnie po pojawieniu się bąbli — to najczęstszy błąd. Przy braku kontroli objawów dawkę zwiększa się nawet czterokrotnie, zgodnie z wytycznymi.