Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), znane też jako choroba Bechterewa, to przewlekła zapalna spondyloartropatia. Najczęściej dotyka młodych mężczyzn między 20. a 40. rokiem życia. Bez leczenia prowadzi do postępującego usztywnienia kręgosłupa i wyraźnych ograniczeń w codziennym życiu. Wczesna diagnoza i nowoczesne leki biologiczne dają dziś bardzo dobre rokowanie.
Czym jest ZZSK
To choroba zapalna z grupy spondyloartropatii zajmująca głównie stawy krzyżowo-biodrowe i kręgosłup. Charakterystyczna jest obecność antygenu zgodności tkankowej HLA-B27 u 90% pacjentów. Może też obejmować stawy obwodowe, oczy (zapalenie błony naczyniowej), serce, płuca i jelita.
Objawy
- Przewlekły ból kręgosłupa, zwłaszcza okolicy lędźwiowo-krzyżowej.
- Sztywność poranna trwająca powyżej 30 minut.
- Ból nasilający się w spoczynku, ustępujący po ruchu.
- Promieniowanie do pośladków.
- Ograniczenie ruchomości kręgosłupa.
- Zapalenie stawów obwodowych (głównie kończyn dolnych).
- Zapalenie przyczepów ścięgnistych (entezopatie).
- Zapalenie błony naczyniowej oka.
- W zaawansowanej chorobie – sylwetka „narciarza skoczka”.
Diagnostyka
- Wywiad – ból zapalny kręgosłupa.
- OB i CRP – markery zapalenia.
- HLA-B27 (obecny u 90% chorych, ale sam w sobie nie diagnozuje).
- MR stawów krzyżowo-biodrowych – wczesne wykrycie zapalenia (czulszy niż RTG).
- RTG – widoczne zmiany w późniejszych stadiach.
- Kryteria ASAS klasyfikacyjne.
Leczenie
- NLPZ – leki pierwszego rzutu (naproksen, diklofenak, indometacyna).
- Leki biologiczne: inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, infliksymab), inhibitory IL-17 (sekukinumab, iksekizumab) – rewolucja w leczeniu.
- Inhibitory JAK (tofacytynib, upadacytynib) – nowsza opcja.
- Klasyczne DMARDs (sulfasalazyna) – ograniczone zastosowanie, głównie w postaci obwodowej.
- Fizjoterapia – kluczowa, codzienne ćwiczenia.
- Pływanie, joga, pilates.
- Leczenie operacyjne (endoprotezoplastyka biodra, korekcyjne osteotomie kręgosłupa) – w wybranych przypadkach.
Styl życia
- Codzienne ćwiczenia rozciągające i wzmacniające.
- Bezwzględne niepalenie – tytoń pogarsza przebieg.
- Ergonomia pracy i snu (twardy materac, niska poduszka).
- Utrzymanie prawidłowej masy ciała.
- Regularne badania okulistyczne.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy ZZSK można wyleczyć?
To choroba przewlekła. Nowoczesne leczenie pozwala jednak zatrzymać postęp choroby i uzyskać niemal pełną sprawność.
Czy ZZSK jest dziedziczne?
Częściowo. Obecność HLA-B27 znacznie zwiększa ryzyko, ale nie warunkuje choroby. Większość nosicieli HLA-B27 nie zachoruje.
Czy ZZSK dotyka tylko mężczyzn?
Nie. U kobiet występuje też, choć przebieg często jest łagodniejszy i częściej zajmuje stawy obwodowe.
Czy w ZZSK można uprawiać sport?
Tak. Aktywność fizyczna jest podstawą leczenia. Najlepsze są pływanie, joga, jazda na rowerze, marsze.
Czy każdy ból pleców to ZZSK?
Nie. Większość bólów pleców ma charakter mechaniczny. ZZSK podejrzewa się przy bólu zapalnym (poranna sztywność, poprawa po ruchu, młody wiek).
Czy ciąża jest przeciwwskazaniem?
Nie. Wymaga jednak modyfikacji leczenia w porozumieniu z reumatologiem i ginekologiem.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Reumatologiczne – reumatologia.ptr.net.pl
- ASAS – Assessment of SpondyloArthritis – asas-group.org
- EULAR – eular.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/reumatologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. ZZSK wymaga opieki reumatologa.