Boli po zewnętrznej stronie łokcia, przy podnoszeniu kubka, przekręcaniu klucza, ściskaniu dłoni na powitanie. Nazwa myli, bo tenisiści stanowią mniej niż jedną dziesiątą chorych — znacznie częściej dotyczy hydraulików, stolarzy, kucharzy, fryzjerów i osób pracujących myszką. Łokieć tenisisty to entezopatia przyczepu prostowników nadgarstka do nadkłykcia bocznego kości ramiennej, dolegliwość uporczywa, ale w ogromnej większości przypadków ustępująca bez operacji.
To nie jest zapalenie — i to zmienia leczenie
Nazwa „zapalenie nadkłykcia bocznego” utrzymuje się w języku potocznym, ale badania tkanki pobranej podczas operacji pokazują coś innego: nie ma tam komórek zapalnych, jest natomiast zwyrodnienie ścięgna, chaotycznie ułożone włókna kolagenowe i wrastające drobne naczynia. Właściwsza nazwa to tendinopatia. Konsekwencja jest praktyczna: leczenie przeciwzapalne daje jedynie krótkotrwałą ulgę, a odbudowa ścięgna wymaga stopniowego, kontrolowanego obciążania.
Mechanizm powstawania to powtarzalne przeciążenie prostowników nadgarstka, zwłaszcza w pozycji z wyprostowanym łokciem i chwytem w rotacji. Sprzyjają temu nagłe zwiększenie obciążenia po okresie przerwy, źle dobrany sprzęt, praca z wibracją i wykonywanie tej samej czynności godzinami bez przerw.
Objawy i proste testy
- Ból po zewnętrznej stronie łokcia, czasem promieniujący do przedramienia
- Tkliwość punktowa tuż poniżej wyniosłości kostnej po stronie zewnętrznej
- Ból przy ściskaniu dłoni, podnoszeniu kubka, przekręcaniu klucza
- Osłabienie siły chwytu
- Nasilenie przy prostowaniu nadgarstka wbrew oporowi
Prosty test do wykonania samodzielnie: wyprostuj rękę w łokciu, ułóż dłoń grzbietem do góry i spróbuj unieść nadgarstek, gdy druga ręka stawia opór. Ból zlokalizowany po zewnętrznej stronie łokcia przemawia za rozpoznaniem. Drugi test to podniesienie krzesła jedną ręką chwytem od góry — przy łokciu tenisisty jest to wyraźnie bolesne.
Jeśli ból dotyczy wewnętrznej strony łokcia, mówimy o łokciu golfisty, czyli entezopatii przyczepu zginaczy. Jeżeli natomiast bólowi towarzyszy drętwienie palców, trzeba rozważyć ucisk nerwu — zespół cieśni nadgarstka albo zespół rowka nerwu łokciowego. Sam łokieć tenisisty nie daje zaburzeń czucia.
Leczenie
Pierwszym krokiem jest modyfikacja obciążenia, a nie całkowite unieruchomienie. Chodzi o czasowe ograniczenie ruchów prowokujących ból, przerwy w pracy powtarzalnej, zmianę techniki i sprzętu — grubsza rączka narzędzia, lżejszy młotek, podpórka pod nadgarstek przy myszce. Opaska uciskowa zakładana kilka centymetrów poniżej łokcia zmienia punkt naciągu ścięgna i u wielu osób daje wyraźną ulgę przy pracy.
Najważniejszym elementem leczenia są ćwiczenia ekscentryczne prostowników nadgarstka: powolne, kontrolowane opuszczanie ciężarka z pozycji wyprostowanego nadgarstka, w kilku seriach dziennie. Wykonywane systematycznie przez 8 do 12 tygodni przynoszą lepsze efekty niż jakakolwiek metoda pasywna. Postęp mierzy się tygodniami — to nie jest leczenie, po którym poprawa przychodzi w kilka dni.
Zastrzyk ze sterydu daje szybką ulgę, ale w obserwacji rocznej wyniki są gorsze niż po samej fizjoterapii, a powtarzane iniekcje osłabiają ścięgno. Dlatego stosuje się go oszczędnie, przy bólu uniemożliwiającym rozpoczęcie ćwiczeń. Przy dolegliwościach utrzymujących się ponad pół roku rozważa się falę uderzeniową, a operację — dopiero po roku nieskutecznego leczenia zachowawczego, u niewielkiego odsetka chorych.
Ile to trwa
Uczciwa odpowiedź brzmi: od kilku miesięcy do roku, a u części osób dłużej. Około 80–90 procent chorych wraca do pełnej sprawności bez zabiegów. Najczęstszą przyczyną nawrotu jest powrót do pełnego obciążenia z chwilą ustąpienia bólu, bez wcześniejszej odbudowy wytrzymałości ścięgna — dlatego ćwiczenia kontynuuje się jeszcze kilka tygodni po tym, jak przestanie boleć.
Najczęściej zadawane pytania
Nie, tenisiści to mniej niż jedna dziesiąta chorych. Znacznie częściej dotyczy hydraulików, stolarzy, kucharzy, fryzjerów i osób pracujących myszką.
Mimo nazwy nie. W pobranej tkance nie ma komórek zapalnych, jest zwyrodnienie ścięgna. Dlatego leczenie przeciwzapalne daje tylko krótkotrwałą ulgę, a odbudowa wymaga stopniowego obciążania.
Ćwiczenia ekscentryczne prostowników nadgarstka, czyli powolne opuszczanie ciężarka, wykonywane systematycznie przez 8–12 tygodni. Pomaga też opaska zakładana kilka centymetrów poniżej łokcia.
Od kilku miesięcy do roku. Ćwiczenia kontynuuje się jeszcze kilka tygodni po ustąpieniu bólu, bo powrót do pełnego obciążenia zbyt wcześnie jest najczęstszą przyczyną nawrotu.