Dyskopatia to nie diagnoza, tylko opis stanu krążka międzykręgowego — a to spora różnica. Zmiany w dyskach widać w rezonansie u większości ludzi po czterdziestce, w tym u tych, którzy nigdy nie mieli bólu pleców. Dopiero połączenie obrazu z objawami mówi coś sensownego. Ból krzyża, z dyskopatią czy bez, dotyka w ciągu życia około 80 procent dorosłych i w zdecydowanej większości przypadków ustępuje w ciągu kilku tygodni bez operacji.
Co się właściwie dzieje z krążkiem
Krążek międzykręgowy składa się z galaretowatego jądra miażdżystego otoczonego pierścieniem włóknistym i działa jak amortyzator między kręgami. Z wiekiem traci wodę, obniża swoją wysokość i staje się mniej sprężysty. Pierścień może pękać, a jądro uwypuklać się na zewnątrz — mówimy wtedy o wypuklinie, a przy przerwaniu pierścienia o przepuklinie. Jeśli uwypuklona masa uciśnie korzeń nerwowy, pojawia się ból promieniujący do kończyny.
Kluczowa jest tu proporcja: sama degeneracja krążka jest zjawiskiem powszechnym i w większości przypadków bezobjawowym. Bólu nie powoduje „zużyty dysk” sam w sobie, tylko konkretny mechanizm — ucisk korzenia, podrażnienie chemiczne, przeciążenie stawów międzywyrostkowych albo skurcz mięśni przykręgosłupowych. Dlatego opis rezonansu bez badania pacjenta niewiele znaczy.
Objawy zależą od odcinka
W odcinku lędźwiowym dominuje ból krzyża, nasilający się przy pochylaniu, dźwiganiu, kaszlu i długim siedzeniu. Przy ucisku korzenia ból promieniuje przez pośladek do nogi, czemu mogą towarzyszyć drętwienie, mrowienie i osłabienie siły — obraz opisany szerzej we wpisie o rwie kulszowej. W odcinku szyjnym ból obejmuje kark i promieniuje do barku i ręki, często z drętwieniem palców.
- Ból pleców nasilający się przy pochylaniu i dźwiganiu
- Ból promieniujący do kończyny wzdłuż konkretnego pasma
- Drętwienie lub mrowienie w obrębie zaopatrywanym przez dany korzeń
- Osłabienie siły — trudność w staniu na palcach lub na piętach
- Nasilenie bólu przy kaszlu, kichaniu i parciu
Objawy alarmowe — nie czekać
Istnieje krótka lista sytuacji, w których ból pleców wymaga natychmiastowej pomocy. Są to: zaburzenia oddawania moczu lub stolca, znieczulenie okolicy krocza i wewnętrznej strony ud, szybko narastające osłabienie obu nóg. Ten zestaw to zespół ogona końskiego — stan wymagający operacji w trybie pilnym, bo opóźnienie grozi trwałym uszkodzeniem. Niepokojące są też: ból po urazie, ból z gorączką, ból nocny nieustępujący w żadnej pozycji, utrata masy ciała i przebyta choroba nowotworowa.
Kiedy robić rezonans
Przy typowym bólu krzyża bez objawów alarmowych badania obrazowe w pierwszych 4–6 tygodniach nie są potrzebne i często szkodzą — opis pełen „zmian zwyrodnieniowych” i „wypuklin” u osoby, która za dwa tygodnie i tak by wyzdrowiała, zamienia epizod bólowy w chorobę przewlekłą w głowie pacjenta. Rezonans jest wskazany, gdy występują objawy neurologiczne, gdy ból nie ustępuje mimo leczenia albo gdy planowany jest zabieg.
Leczenie
Podstawą jest utrzymanie aktywności. Leżenie w łóżku, dawniej zalecane, dziś jest odradzane — wydłuża czas powrotu do zdrowia. Zaleca się kontynuowanie codziennych czynności w granicach tolerancji bólu, spacery i wczesne rozpoczęcie fizjoterapii. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne stosuje się doraźnie, przez możliwie krótki czas, a przy bólu korzeniowym bywają potrzebne leki działające na ból neuropatyczny.
Fizjoterapia obejmuje ćwiczenia stabilizacji głębokiej, naukę prawidłowych wzorców ruchu przy dźwiganiu i schylaniu oraz stopniowe zwiększanie obciążenia. Przy uporczywym bólu korzeniowym stosuje się blokady okołokorzeniowe. Operacja jest wskazana przy zespole ogona końskiego, przy narastającym niedowładzie oraz przy bólu korzeniowym utrzymującym się mimo leczenia przez 6–12 tygodni — i wtedy daje bardzo dobre wyniki. Wykonywana z powodu samego bólu pleców, bez ucisku korzenia, sprawdza się zdecydowanie gorzej.
Najlepszą profilaktyką nawrotów jest regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie długiego siedzenia bez przerw i nauka podnoszenia ciężarów z ugiętych kolan, a nie z okrągłych pleców. Wbrew obiegowej opinii kręgosłup nie jest kruchy — potrzebuje ruchu, a nie ochrony przed nim.
Najczęściej zadawane pytania
To opis stanu krążka międzykręgowego, a nie rozpoznanie. Zmiany w dyskach widać w rezonansie u większości ludzi po czterdziestce, w tym u tych, którzy nigdy nie mieli bólu pleców.
Przy zaburzeniach oddawania moczu lub stolca, znieczuleniu okolicy krocza i szybko narastającym osłabieniu obu nóg. To zespół ogona końskiego — wymaga operacji w trybie pilnym.
Nie, leżenie wydłuża powrót do zdrowia. Zaleca się utrzymanie codziennej aktywności w granicach tolerancji bólu, spacery i wczesne rozpoczęcie fizjoterapii.
Przy typowym bólu krzyża bez objawów alarmowych badania obrazowe w pierwszych 4–6 tygodniach nie są potrzebne. Rezonans wykonuje się przy objawach neurologicznych lub braku poprawy.