Choroby weneryczne, dziś częściej nazywane infekcjami przenoszonymi drogą płciową (STI), to schorzenia szerzące się głównie podczas kontaktów seksualnych. Według WHO każdego dnia na świecie diagnozuje się ponad 1 milion nowych zakażeń STI. Wbrew powszechnej opinii nie są one tylko problemem osób ryzykujących – dotyczą wszystkich grup społecznych. Wiele STI przebiega bezobjawowo, ale nieleczone powodują niepłodność, choroby przewlekłe, a nawet zgon. Ten przewodnik bez tabu opisuje najważniejsze STI.
Czym są STI
STI to grupa zakażeń wywoływanych przez bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty, których główną drogą szerzenia są kontakty seksualne (waginalne, oralne, analne). Niektóre mogą również przenosić się przez krew, z matki na dziecko lub – w wybranych sytuacjach – przez bliski kontakt skórny. Wczesne wykrycie STI pozwala wyleczyć większość z nich i zapobiec powikłaniom.
Najczęstsze STI bakteryjne
Chlamydioza
Chlamydioza to najczęstsza bakteryjna STI w Europie, wywołana przez Chlamydia trachomatis. U kobiet często przebiega bezobjawowo, a nieleczona prowadzi do zapalenia narządów miednicy mniejszej i niepłodności.
Rzeżączka
Rzeżączka, wywołana przez Neisseria gonorrhoeae, daje upławy, ból przy oddawaniu moczu i wyciek z cewki moczowej. Coraz większym problemem jest oporność na antybiotyki.
Kiła
Kiła, dawniej zwana syfilisem, jest wywoływana przez krętka bladego. Charakteryzuje się stadialnym przebiegiem – od owrzodzenia pierwotnego po zajęcie narządów wewnętrznych w stadium późnym.
Najczęstsze STI wirusowe
HPV
Wirus HPV jest najczęstszą STI w ogóle. Część typów wywołuje kłykciny kończyste, inne odpowiadają za raka szyjki macicy, raka odbytu, jamy ustnej i prącia. Skuteczna profilaktyka to szczepienie.
HIV i AIDS
HIV upośledza układ odpornościowy. Nieleczony prowadzi do AIDS. Dzięki nowoczesnej terapii antyretrowirusowej osoby z HIV żyją dziś tak długo jak zdrowe i nie zarażają partnerów (zasada U=U, niewykrywalny = nieprzenoszący).
Opryszczka narządów płciowych
Opryszczka narządów płciowych wywoływana jest przez wirusy HSV-1 i HSV-2. Daje nawracające, bolesne pęcherzyki w okolicy genitaliów. Choroba jest niewyleczalna, ale leczeniem objawowym można skutecznie kontrolować nawroty.
WZW typu B i C
WZW typu B może szerzyć się drogą płciową. WZW typu C głównie drogą krwiopochodną, ale również seksualną w określonych grupach ryzyka.
Mięczak zakaźny
Mięczak zakaźny to wirusowa choroba skóry, która u dorosłych przenoszona jest również drogą płciową.
STI pasożytnicze i grzybicze
- Rzęsistkowica – najczęstsza pasożytnicza STI, wywołana przez rzęsistka pochwowego.
- Świerzb i wszawica łonowa – przenoszone przez bliski kontakt.
- Drożdżyca pochwy – choroba grzybicza, nie zawsze przenoszona drogą płciową, ale często powiązana ze współżyciem.
Objawy alarmowe sugerujące STI
- nietypowe upławy, wycieki z cewki moczowej,
- swędzenie, pieczenie, ból w okolicach intymnych,
- owrzodzenia, pęcherzyki, brodawki w okolicy genitaliów lub odbytu,
- ból przy oddawaniu moczu lub stosunku,
- powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych,
- krwawienie kontaktowe lub między miesiączkami,
- nawracające infekcje dróg moczowych.
Warto pamiętać, że wiele STI przebiega bezobjawowo przez miesiące lub lata, dlatego badania profilaktyczne są kluczowe u osób aktywnych seksualnie.
Diagnostyka STI
- Wymazy z cewki moczowej, szyjki macicy, odbytu, gardła.
- Badania PCR w kierunku konkretnych patogenów.
- Testy serologiczne (HIV, kiła, WZW B i C).
- Cytologia i test HPV w profilaktyce raka szyjki macicy.
- Badanie ginekologiczne lub urologiczne z oceną zmian skórnych.
W Polsce dostępne są bezpłatne, anonimowe Punkty Konsultacyjno-Diagnostyczne wykonujące testy w kierunku HIV.
Leczenie
STI bakteryjne (chlamydia, rzeżączka, kiła) leczy się antybiotykami – obecnie często jednorazową dawką lub krótką serią. STI wirusowe wymagają długoterminowej terapii lub leczenia objawowego (HIV, opryszczka, WZW). HPV nie ma leku przyczynowego, ale objawy (kłykciny, zmiany przedrakowe) leczy się dermatologicznie i ginekologicznie. Bardzo ważne jest jednoczesne leczenie partnerów seksualnych.
Profilaktyka
- Prezerwatywa – najskuteczniejsza bariera mechaniczna przeciw większości STI.
- Szczepienia – przeciw HPV (zalecane dla obu płci), WZW typu B.
- Regularne badania przy zmianie partnera lub w grupach ryzyka.
- PrEP – profilaktyka przedekspozycyjna HIV dla osób z grup wysokiego ryzyka.
- Edukacja seksualna i otwarta komunikacja z partnerem.
- Unikanie ryzykownych zachowań pod wpływem alkoholu czy substancji psychoaktywnych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy można zarazić się STI przez seks oralny?
Tak. Seks oralny przenosi m.in. HPV, opryszczkę, kiłę, rzeżączkę i chlamydię. Prezerwatywa lub chusteczka oralna zmniejszają ryzyko.
Czy STI można rozpoznać po wyglądzie partnera?
Nie. Większość STI nie daje widocznych objawów, a osoba zakażona może nie wiedzieć o chorobie. Jedyną pewną metodą jest test diagnostyczny.
Po jakim czasie od ekspozycji robić testy w kierunku HIV?
Testy IV generacji są wiarygodne po 4-6 tygodniach od ekspozycji. W razie istotnego ryzyka warto skontaktować się ze specjalistą również wcześniej (PEP – profilaktyka poekspozycyjna).
Czy szczepienie przeciw HPV ma sens dla osób dorosłych?
Tak. Szczepienie ma udowodnioną skuteczność do 45. roku życia, a w wielu sytuacjach również później, zwłaszcza u osób z dodatkowym ryzykiem.
Czy STI mogą wpływać na płodność?
Tak. Nieleczone chlamydia i rzeżączka są jedną z głównych przyczyn niepłodności u kobiet i mogą upośledzać płodność u mężczyzn.
Czy można uprawiać seks z partnerem z opryszczką?
Tak, ale poza okresami zaostrzeń, z użyciem prezerwatywy. Leki przeciwwirusowe zmniejszają ryzyko transmisji.
Czy partner musi się leczyć, jeśli to ja mam STI?
W większości przypadków tak. Bez leczenia partnera zakażenie nawraca. Lekarz może wystawić zalecenia dla obojga.
Źródła
- Krajowe Centrum ds. AIDS – aids.gov.pl
- WHO, Sexually transmitted infections – who.int
- ECDC, STI surveillance – ecdc.europa.eu
- Polskie Towarzystwo Dermatologiczne – ptderm.pl
- Medycyna Praktyczna, Choroby zakaźne – mp.pl/choroby-zakazne
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. Diagnostyka i leczenie STI wymagają konsultacji z lekarzem (dermatolog-wenerolog, ginekolog, urolog, specjalista chorób zakaźnych).