Świerzb to choroba pasożytnicza skóry wywoływana przez świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei var. hominis). Cechuje się nasilonym, nocnym świądem i charakterystycznymi zmianami skórnymi. Choć kojarzy się z dawnymi czasami, w ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowań w Polsce i Europie. Jest to choroba w pełni uleczalna, ale wymaga jednoczesnej terapii wszystkich domowników.
Czym jest świerzb
Świerzbowiec to mikroskopijny roztocz, którego samica drąży korytarze (norki) w warstwie rogowej naskórka, składając tam jaja. Reakcja immunologiczna organizmu na pasożyta i jego odchody odpowiada za świąd. Pełny cykl rozwojowy trwa 10-14 dni.
Drogi zarażenia
- Bezpośredni, długotrwały kontakt skóra do skóry.
- Wspólne korzystanie z pościeli, ręczników, ubrań.
- Kontakty seksualne (świerzb jest również zaliczany do STI).
- Skupiska ludzkie – rodzina, przedszkole, dom opieki, koszary.
Objawy
- Intensywny świąd, nasilający się w nocy i po ogrzaniu ciała.
- Drobne grudki, pęcherzyki, przeczosy.
- Charakterystyczne lokalizacje: przestrzenie międzypalcowe, nadgarstki, łokcie, pachy, pas, narządy płciowe, pośladki, piersi.
- U niemowląt zmiany mogą obejmować twarz, dłonie, stopy.
- Korytarze świerzbowcowe – krótkie, lekko uniesione linie z czarnym punktem na końcu.
- Wtórne nadkażenia bakteryjne z powodu drapania.
Postacie szczególne
- Świerzb norweski (skorupiasty) – bardzo zaraźliwa, ciężka postać u osób z osłabioną odpornością, z licznymi pasożytami i strupowymi zmianami.
- Świerzb dziecięcy – z atypowymi lokalizacjami i wysypką grudkowo-pęcherzykową.
Diagnostyka
- Wywiad i charakterystyczny obraz zmian.
- Dermatoskopia (widoczny pasożyt jako trójkątna struktura – „delta wing”).
- Badanie mikroskopowe zeskrobiny skórnej z norki świerzbowcowej.
Leczenie
- Permetryna 5% w kremie – lek pierwszego wyboru, smarowanie całego ciała na 8-12 godzin, powtórzenie po tygodniu.
- Iwermektyna doustnie – alternatywa, zwłaszcza w świerzbie norweskim, w ciąży i u dzieci.
- Benzoesan benzylu, krotamiton – starsze, mniej skuteczne preparaty.
- Leki przeciwhistaminowe na świąd.
- Antybiotyki w razie wtórnych zakażeń.
- Jednoczesne leczenie wszystkich domowników i osób w bliskim kontakcie, nawet bez objawów.
Higiena środowiska
- Pranie pościeli, ręczników, ubrań w temperaturze co najmniej 60 °C.
- Niepralne przedmioty – zamknąć w worku foliowym na 7 dni (pasożyty giną z głodu).
- Dokładne odkurzenie materacy i mebli tapicerowanych.
- Brak wskazań do dezynsekcji mieszkania.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy świerzb to choroba „biednych ludzi”?
Nie. Świerzb dotyka osób z każdej grupy społecznej. Liczba zachorowań w Europie rośnie i jest niezależna od poziomu higieny.
Czy świąd ustępuje od razu po leczeniu?
Nie. Świąd może utrzymywać się przez 2-4 tygodnie po skutecznym leczeniu (reakcja na pozostałości pasożytów). To nie znaczy, że terapia była nieskuteczna.
Czy świerzb można złapać w hotelu?
To mało prawdopodobne, ale możliwe przy bezpośrednim kontakcie ze świeżo używaną pościelą lub ręcznikami chorego.
Czy zwierzęta domowe przenoszą świerzb człowieka?
Świerzbowiec ludzki nie zaraża zwierząt, a świerzbowiec zwierzęcy może powodować przejściowe podrażnienia u człowieka, ale nie kolonizuje skóry.
Czy mogę chodzić do pracy z świerzbem?
Pierwsze 24 godziny po pierwszym smarowaniu wskazana jest izolacja. Potem, przy stosowanym leczeniu, można powrócić do aktywności.
Co zrobić, jeśli leczenie nie działa?
Najczęściej powodem jest niedokładne smarowanie, brak leczenia bliskich, ponowne narażenie. Skuteczność można zwiększyć stosując iwermektynę doustnie pod nadzorem lekarza.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Dermatologiczne – ptderm.pl
- European Academy of Dermatology and Venereology – eadv.org
- WHO, Scabies – who.int
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/dermatologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia świerzbu skontaktuj się z dermatologiem lub lekarzem rodzinnym.