Zatorowość płucna (PE) to nagłe zamknięcie tętnicy płucnej lub jej gałęzi, najczęściej przez skrzeplinę pochodzącą z żył kończyn dolnych (DVT). To trzecia, po zawale i udarze, najczęstsza przyczyna zgonów sercowo-naczyniowych. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia ratują życie.
Czym jest zatorowość płucna
PE to zamknięcie naczyń płucnych przez materiał zatorowy: skrzeplinę, fragmenty tłuszczu, powietrze, płyn owodniowy, fragmenty nowotworu. Skutkiem jest zaburzenie wymiany gazowej i przeciążenie prawej komory serca.
Czynniki ryzyka
Pokrywają się z DVT: unieruchomienie, operacje (zwłaszcza ortopedyczne), nowotwory, ciąża i połóg, hormonalna antykoncepcja, otyłość, palenie, wiek, trombofilie wrodzone, COVID-19.
Objawy
- nagła duszność,
- ból w klatce piersiowej (opłucnowy),
- kaszel, czasem krwioplucie,
- tachykardia,
- uczucie lęku,
- w masywnej PE – omdlenie, zatrzymanie krążenia, wstrząs.
Diagnostyka
- Skala Wellsa, skala Genewska – ocena prawdopodobieństwa.
- D-dimer (czuły, niespecyficzny).
- Angio-TK tętnic płucnych – złoty standard.
- Scyntygrafia perfuzyjno-wentylacyjna płuc.
- Echo serca (przeciążenie prawej komory).
- USG żył kończyn dolnych.
- Troponiny, BNP – ocena przeciążenia serca.
Leczenie
- Antykoagulacja: heparyna drobnocząsteczkowa lub niefrakcjonowana, później DOAC lub warfaryna. Czas: minimum 3 miesiące.
- Tromboliza systemowa w masywnej PE z niestabilnością hemodynamiczną.
- Embolektomia chirurgiczna lub przezskórna w wybranych przypadkach.
- Filtr żyły głównej dolnej przy przeciwwskazaniach do antykoagulacji.
- Tlenoterapia, wsparcie hemodynamiczne na OIOM.
Powikłania
- Zgon w ostrej fazie.
- Przewlekła zakrzepowo-zatorowa nadciśnienie płucne (CTEPH).
- Niewydolność prawokomorowa serca.
- Nawroty PE/DVT.
Profilaktyka
- Wczesne uruchamianie po operacjach.
- Heparyna drobnocząsteczkowa profilaktycznie u pacjentów wysokiego ryzyka.
- Pończochy uciskowe.
- Aktywność i nawodnienie podczas długich podróży.
- Niepalenie i kontrola masy ciała.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy zatorowość płucna zawsze daje wyraźne objawy?
Nie. Małe zatory mogą przebiegać skąpoobjawowo, a niektóre są wykrywane przypadkowo.
Czy po PE mogę uprawiać sport?
Tak, po wyleczeniu i konsultacji z kardiologiem. Stopniowo wracaj do aktywności.
Czy PE może być pierwszym objawem nowotworu?
Tak. U części pacjentów zatorowość ujawnia ukrytą chorobę nowotworową.
Jak długo brać leki?
Minimum 3 miesiące. W wielu przypadkach (idiopatyczna PE, nowotwór, trombofilia) – dłużej, czasem na stałe.
Czy mogę latać samolotem po PE?
Po wyleczeniu i pod osłoną pończoch uciskowych – tak. Konsultacja z lekarzem zalecana.
Co to jest CTEPH?
Przewlekłe nadciśnienie płucne wywołane nieusuniętymi skrzeplinami. Rzadkie, ale poważne powikłanie wymagające leczenia w ośrodkach referencyjnych.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne – ptkardio.pl
- European Society of Cardiology, PE Guidelines – escardio.org
- European Respiratory Society – ersnet.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie nagłej duszności lub omdlenia dzwoń 112.