Zakrzepica żył głębokich (DVT) to obecność skrzepliny w głębokim układzie żylnym, najczęściej kończyn dolnych. Stanowi część szerszej choroby zakrzepowo-zatorowej, której groźnym powikłaniem jest zatorowość płucna. Wczesne rozpoznanie i leczenie zapobiega trwałym następstwom i zgonowi.
Czym jest zakrzepica żył głębokich
DVT to powstanie skrzepliny w żyłach głębokich (najczęściej podudzia, uda, miednicy). W odróżnieniu od żylaków, dotyczy żył głęboko położonych, niewidocznych. Skrzeplina może urwać się i przewędrować do płuc, powodując zatorowość.
Czynniki ryzyka (triada Virchowa)
- Zwolnienie przepływu krwi: długie unieruchomienie, długie podróże samolotem, hospitalizacja, gips, paraliż.
- Uszkodzenie ściany naczyń: urazy, operacje (zwłaszcza ortopedyczne i ginekologiczne).
- Nadkrzepliwość: ciąża i połóg, hormonalna antykoncepcja, nowotwory, trombofilie wrodzone (np. mutacja Leiden, niedobór białka C, S).
- Inne: otyłość, palenie, wiek, niewydolność serca, COVID-19.
Objawy
- jednostronny obrzęk kończyny,
- ból, tkliwość przy ucisku,
- zaczerwienienie, ucieplenie skóry,
- poszerzenie powierzchownej sieci żylnej,
- przy zatorowości płucnej: nagła duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie, omdlenie.
Diagnostyka
- Skala Wellsa – kalkulator prawdopodobieństwa DVT.
- D-dimer – czuły, ale niespecyficzny.
- USG dopplerowskie żył kończyn dolnych – badanie z wyboru.
- Angio-TK przy podejrzeniu zatorowości płucnej.
- Diagnostyka trombofilii w wybranych przypadkach.
Leczenie
- Antykoagulacja: nowe doustne antykoagulanty (DOAC – apiksaban, rywaroksaban) lub heparyna drobnocząsteczkowa, w razie potrzeby przejście na warfarynę/acenokumarol.
- Czas leczenia: minimum 3 miesiące, dłużej w czynnikach trwałych lub idiopatycznej DVT.
- Pończochy uciskowe.
- Tromboliza, trombektomia w masywnej zakrzepicy.
- Filtr żyły głównej dolnej w wybranych przypadkach.
Powikłania
- Zatorowość płucna – groźne, potencjalnie śmiertelne.
- Zespół pozakrzepowy – przewlekłe obrzęki, ból, owrzodzenia.
- Nawroty zakrzepicy.
Profilaktyka
- Wczesne uruchamianie po operacjach.
- Pończochy o stopniowanym ucisku w grupach ryzyka.
- Profilaktyczna heparyna drobnocząsteczkowa u pacjentów ortopedycznych, onkologicznych, w ciąży wysokiego ryzyka.
- Wstawanie i ćwiczenia łydek podczas długich podróży samolotem (powyżej 4-6 godzin).
- Odpowiednie nawodnienie.
- Niepalenie, kontrola masy ciała.
- Ostrożność przy stosowaniu hormonalnej antykoncepcji u osób z czynnikami ryzyka.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy DVT zawsze daje objawy?
Nie. Część przypadków przebiega skąpoobjawowo lub bezobjawowo, a pierwszym sygnałem może być zatorowość płucna.
Jak długo brać leki przeciwkrzepliwe?
Standard to 3 miesiące. W zakrzepicy idiopatycznej, nawrotowej lub w obecności nowotworu – dłużej, czasem na stałe.
Czy mogę latać po DVT?
Tak, po wyleczeniu i pod osłoną pończoch uciskowych oraz zaleceń lekarskich.
Czy DVT może powrócić?
Tak. Ryzyko nawrotu zwłaszcza w pierwszych 2 latach. Zapobieganie obejmuje styl życia i czasem przedłużoną antykoagulację.
Czy hormonalna antykoncepcja jest niebezpieczna?
Zwiększa ryzyko DVT, zwłaszcza u palaczek i osób z trombofilią. Decyzja indywidualna z ginekologiem.
Co to jest zespół pozakrzepowy?
Późne powikłanie DVT z przewlekłą niewydolnością żylną – obrzęki, ból, zmiany troficzne, owrzodzenia.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne – ptkardio.pl
- European Society of Cardiology, VTE Guidelines – escardio.org
- American Society of Hematology – hematology.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia zakrzepicy lub zatorowości płucnej pilnie zgłoś się do lekarza.