Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki produkujące insulinę. Najczęściej rozpoznawana jest u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych. Wymaga dożywotniego leczenia insuliną. Współczesne pompy insulinowe i ciągłe monitorowanie glikemii (CGM) zmieniły jakość życia pacjentów.
Czym jest cukrzyca typu 1
To bezwzględny niedobór insuliny spowodowany autoimmunologicznym zniszczeniem komórek beta trzustki. Inaczej niż w cukrzycy typu 2, nie wynika ze stylu życia. Rozwija się szybko, często w ciągu tygodni.
Objawy
- Polifagia (wzmożone pragnienie).
- Poliuria (oddawanie dużych ilości moczu).
- Polidypsja (wzmożony apetyt).
- Utrata masy ciała mimo apetytu.
- Zmęczenie, osłabienie.
- Zaburzenia widzenia.
- U dzieci – moczenie nocne wcześniej suchego dziecka.
- W ciężkich przypadkach – kwasica ketonowa (DKA): nudności, wymioty, zapach acetonu z ust, zaburzenia świadomości.
Diagnostyka
- Glikemia na czczo ≥ 126 mg/dl.
- Glikemia przygodna ≥ 200 mg/dl + objawy.
- HbA1c ≥ 6,5%.
- Doustny test obciążenia glukozą (OGTT) – 2h ≥ 200 mg/dl.
- Przeciwciała: anty-GAD, anty-IA2, anty-ZnT8, anty-insulina (potwierdzają autoimmunologiczne podłoże).
- Niski peptyd C.
Leczenie
- Insulinoterapia – jedyne skuteczne leczenie.
- Penny, peny, peny do podaży podskórnej.
- Pompy insulinowe (CSII) – precyzyjniejsza kontrola.
- Ciągłe monitorowanie glikemii (CGM) – bezigłowe pomiary.
- Pompy z systemem zamkniętej pętli (sztuczna trzustka) – rosnąca dostępność.
- Edukacja w zakresie samokontroli, liczenia węglowodanów, korekt insuliny.
- Regularne kontrole HbA1c (cel poniżej 7%).
Powikłania
- Ostre: hipoglikemia, kwasica ketonowa.
- Przewlekłe: retinopatia, nefropatia, neuropatia, choroby sercowo-naczyniowe.
- Stopa cukrzycowa.
- Zwiększone ryzyko innych chorób autoimmunologicznych (Hashimoto, celiakia).
Styl życia
- Zdrowa, zbilansowana dieta z liczeniem węglowodanów.
- Regularna aktywność fizyczna.
- Edukacja diabetologiczna.
- Wsparcie psychologiczne.
- Coroczne badania powikłań (okulistyczne, nefrologiczne, neurologiczne).
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy cukrzyca typu 1 jest dziedziczna?
Częściowo. Skłonność jest dziedziczna, ale większość pacjentów nie ma rodzinnej historii choroby.
Czy mogę uniknąć insuliny?
Nie. W cukrzycy typu 1 insulina jest niezbędna do życia. Próby leczenia „naturalnego” są niebezpieczne.
Czy z cukrzycą typu 1 mogę uprawiać sport?
Tak. Wielu sportowców światowej klasy ma cukrzycę typu 1. Wymaga to monitorowania glikemii i dostosowywania insuliny.
Czy ciąża jest możliwa?
Tak. Wymaga jednak doskonałej kontroli glikemii (HbA1c poniżej 6,5%) przed i w trakcie ciąży.
Czy istnieje szczepionka lub lek wyleczający?
Trwają badania nad immunoterapią i przeszczepami komórek beta. Na razie standardem jest insulinoterapia.
Czy CGM jest refundowane?
W Polsce – tak, w wybranych grupach pacjentów (dzieci, młodzież, kobiety w ciąży) w ramach programów refundacyjnych.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Zalecenia kliniczne – ptdiab.pl
- JDRF – jdrf.org
- EASD – easd.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/diabetologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. Cukrzyca typu 1 wymaga opieki diabetologa.