Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła, autoimmunologiczna choroba zapalna jelit (IBD), która obejmuje wyłącznie jelito grube. W odróżnieniu od choroby Crohna zajmuje tylko błonę śluzową i ma charakter ciągły, zaczynając od odbytnicy. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Współczesne leczenie pozwala na trwałą kontrolę objawów u większości pacjentów.
Czym jest WZJG
WZJG to choroba zapalna jelita grubego o nieznanej dokładnie przyczynie, w której kluczową rolę odgrywa nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna. Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej między 15. a 30. rokiem życia, ale drugi szczyt zachorowań przypada na 50.-70. rok życia.
Postacie WZJG
- Zapalenie odbytnicy (proctitis) – tylko odbytnica.
- Postać lewostronna – do zagięcia śledzionowego.
- Pankolitis – całe jelito grube.
Objawy
- biegunki, często z domieszką krwi i śluzu,
- parcie na stolec,
- kurczowe bóle brzucha,
- uczucie niepełnego wypróżnienia,
- w ciężkich postaciach: gorączka, utrata masy ciała, anemia,
- objawy pozajelitowe (jak w chorobie Crohna): stawowe, skórne, oczne, wątrobowe.
Diagnostyka
- Wywiad i badanie kliniczne.
- Morfologia, CRP, ferrytyna, albumina.
- Kalprotektyna w stolcu.
- Kolonoskopia z biopsją – złoty standard, pokazuje ciągłe zmiany zapalne błony śluzowej.
- Wykluczenie infekcyjnego podłoża biegunki (posiewy, badanie w kierunku Clostridioides difficile).
Leczenie
Leczenie indukcyjne i podtrzymujące
- Mesalazyna (5-ASA) – lek pierwszego wyboru, doustnie i miejscowo (czopki, wlewki).
- Glikokortykosteroidy w zaostrzeniach (prednizon, budezonid).
- Immunomodulatory: azatiopryna, 6-merkaptopuryna.
- Leki biologiczne: anty-TNF (infliksymab, adalimumab, golimumab), anty-integryna (vedolizumab), anty-IL-23 (mirikizumab, risankizumab).
- Inhibitory JAK (tofacytynib, upadacytynib).
- Cyklosporyna w ciężkich, opornych zaostrzeniach.
Leczenie operacyjne
Proktokolektomia z wytworzeniem zbiornika jelitowego (J-pouch) lub stomii – w postaciach opornych na leczenie, dysplazji wysokiego stopnia, raku jelita grubego.
Powikłania
- Toksyczne rozdęcie jelita (megacolon toxicum) – stan zagrożenia życia.
- Masywne krwawienie z jelita.
- Perforacja.
- Zwiększone ryzyko raka jelita grubego (kontrolne kolonoskopie po 8-10 latach choroby).
- Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC).
- Niedobory żelaza, witaminy B12, niedokrwistość.
Styl życia
- Zbilansowana dieta – w okresach zaostrzeń lekkostrawna, niskoresztkowa.
- Odpowiednie nawodnienie i suplementacja niedoborów.
- Wsparcie psychologiczne.
- Regularne kontrole gastrologiczne i kolonoskopia profilaktyczna.
- Szczepienia (z wyjątkiem żywych w trakcie immunosupresji).
- Aktywność fizyczna w okresach remisji.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy WZJG jest tym samym co choroba Crohna?
Nie. Obie należą do IBD, ale różnią się lokalizacją, głębokością zmian i przebiegiem. WZJG dotyczy tylko jelita grubego i tylko błony śluzowej.
Czy WZJG można wyleczyć?
Choroba jest przewlekła. Można uzyskać długą remisję. Operacja całkowita (proktokolektomia) eliminuje chorobę, ale wiąże się z konsekwencjami.
Czy palenie wpływa na WZJG?
W odróżnieniu od choroby Crohna, palacze mają niższe ryzyko WZJG. Mimo to nie zaleca się palenia jako „ochrony” – zdrowotne skutki są nieporównywalnie gorsze.
Czy mogę zajść w ciążę?
Tak, najlepiej w okresie remisji. Wiele leków IBD jest bezpiecznych w ciąży.
Czy ryzyko raka jelita jest duże?
Ryzyko rośnie z czasem trwania choroby (po 8-10 latach) i jej rozległością. Dlatego wykonuje się kolonoskopie nadzorcze.
Czy WZJG to choroba na całe życie?
Tak, ale przy dobrym leczeniu pacjenci mogą prowadzić w pełni aktywne życie z długimi okresami remisji.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Gastroenterologii – ptg-e.org.pl
- European Crohn’s and Colitis Organisation (ECCO) – ecco-ibd.eu
- TPC J-elita – j-elita.org.pl
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/gastrologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. Diagnostyka i leczenie WZJG wymagają opieki gastrologa.