Wrzody żołądka to ubytki w błonie śluzowej i głębszych warstwach ściany żołądka, sięgające co najmniej blaszki mięśniowej. Choroba wrzodowa dotyczy nawet 5-10% dorosłych. Dziś dzięki rozumieniu roli Helicobacter pylori i nowoczesnemu leczeniu rokowanie jest znacznie lepsze niż jeszcze 30 lat temu.
Czym są wrzody żołądka
Wrzód powstaje, gdy zostaje zaburzona równowaga między czynnikami uszkadzającymi (kwas żołądkowy, pepsyna, H. pylori, NLPZ) a obronnymi (śluz, dwuwęglany, ukrwienie błony śluzowej). Najczęstsza lokalizacja to dwunastnica oraz odźwiernikowa część żołądka.
Przyczyny i czynniki ryzyka
- Zakażenie Helicobacter pylori – 70-90% wrzodów dwunastnicy i 60-80% wrzodów żołądka.
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), aspiryna.
- Glikokortykosteroidy w połączeniu z NLPZ.
- Palenie tytoniu.
- Nadużywanie alkoholu.
- Stres, niedokrwienie błony śluzowej (wrzody stresowe).
- Rzadko: zespół Zollingera-Ellisona (gastrinoma).
Objawy
- Ból w nadbrzuszu, najczęściej „głodowy” (na czczo, w nocy) lub „poposiłkowy”.
- Nudności, wymioty.
- Zgaga, odbijania.
- Brak apetytu, utrata masy ciała.
- W krwawieniu – czarne smoliste stolce, fusowate wymioty, omdlenia, niedokrwistość.
Diagnostyka
- Gastroskopia – złoty standard, z możliwością pobrania wycinków.
- Test ureazowy lub histopatologiczny w kierunku H. pylori.
- Test oddechowy z mocznikiem znakowanym węglem.
- Test antygenu w stolcu.
- Morfologia krwi (anemia w krwawieniu).
- Badania w kierunku gastrinoma w wybranych przypadkach.
Leczenie
- Eradykacja H. pylori – terapia trójlekowa lub czterolekowa: PPI + 2-3 antybiotyki przez 10-14 dni.
- Inhibitory pompy protonowej (PPI) przez 4-8 tygodni.
- Odstawienie NLPZ lub zmiana leku przeciwbólowego.
- Leczenie endoskopowe krwawienia (klipsy, koagulacja, ostrzykiwanie).
- W ostrych powikłaniach (perforacja) – leczenie operacyjne.
- Kontrolna gastroskopia w wrzodach żołądka po leczeniu (wykluczenie nowotworu).
Powikłania
- Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego – stan zagrożenia życia.
- Perforacja ściany żołądka lub dwunastnicy.
- Zwężenie odźwiernika.
- Penetracja do sąsiednich narządów.
- Rak żołądka (zwłaszcza w długo nieleczonych wrzodach).
Profilaktyka
- Wyeliminowanie zbędnego stosowania NLPZ.
- Profilaktyka PPI u pacjentów wysokiego ryzyka stosujących NLPZ.
- Niepalenie i ograniczenie alkoholu.
- Wczesne leczenie zakażenia H. pylori.
- Regularne posiłki, unikanie pokarmów nasilających dolegliwości.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy stres powoduje wrzody?
Klasyczne wrzody są chorobą biologiczną (głównie H. pylori, NLPZ). Stres może nasilać objawy i sprzyjać tzw. wrzodom stresowym (np. po ciężkim urazie, na OIOM).
Czy wrzody mogą się zezłośliwić?
Wrzody żołądka, zwłaszcza nieleczone, mogą maskować rak żołądka. Dlatego po leczeniu wykonuje się kontrolną gastroskopię.
Czy mogę pić mleko na wrzody?
Tradycyjne zalecenie picia mleka jest nieaktualne. Mleko krótkoterminowo łagodzi ból, ale stymuluje wydzielanie kwasu i może pogorszyć dolegliwości.
Czy H. pylori trzeba zawsze leczyć?
U osób z wrzodami, krewnych pacjentów z rakiem żołądka, niedokrwistością z niedoboru żelaza i w wybranych innych sytuacjach – tak.
Czy po leczeniu wrzody nawracają?
Po skutecznej eradykacji H. pylori nawroty są rzadkie (kilka procent). Bez eradykacji – bardzo częste.
Czy mogę brać ibuprofen mając wrzody w wywiadzie?
Lepiej nie. Należy stosować paracetamol lub konsultować bezpieczne alternatywy z lekarzem.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Gastroenterologii – ptg-e.org.pl
- Maastricht/Florence Consensus Report on H. pylori – gut.bmj.com
- American College of Gastroenterology – gi.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/gastrologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia choroby wrzodowej lub krwawienia z przewodu pokarmowego skontaktuj się pilnie z lekarzem.