Niewydolność serca to przewlekły zespół, w którym serce nie jest w stanie pompować krwi w ilości pokrywającej zapotrzebowanie organizmu. Dotyczy w Polsce ponad miliona osób i jest jedną z głównych przyczyn hospitalizacji u osób po 65. roku życia. Współczesne leczenie znacząco poprawiło rokowanie pacjentów.
Czym jest niewydolność serca
Niewydolność serca (HF) jest finałową fazą wielu chorób kardiologicznych: choroby wieńcowej, zawału, nadciśnienia, wad zastawkowych, kardiomiopatii. Klasyfikuje się ją według frakcji wyrzutowej (EF) na: HFrEF (obniżona EF poniżej 40%), HFmrEF (40-49%), HFpEF (zachowana EF powyżej 50%).
Klasyfikacja NYHA
- I – bez ograniczeń aktywności.
- II – łagodne ograniczenie, objawy przy zwykłym wysiłku.
- III – znaczne ograniczenie, objawy przy mniejszym wysiłku.
- IV – objawy w spoczynku.
Objawy
- Duszność wysiłkowa, później spoczynkowa.
- Łatwe męczenie, osłabienie.
- Obrzęki podudzi, narastające do wieczora.
- Suchy kaszel, zwłaszcza w nocy.
- Konieczność spania w pozycji półsiedzącej (orthopnoe).
- Częste oddawanie moczu w nocy (nokturia).
- Przyrost masy ciała z powodu zatrzymywania płynów.
- Brak apetytu, nudności, dyskomfort brzuszny.
Diagnostyka
- Wywiad i badanie fizykalne (rzężenia, obrzęki, poszerzenie żył szyjnych).
- BNP/NT-proBNP – peptyd natriuretyczny, kluczowy marker.
- EKG, RTG klatki piersiowej.
- Echokardiografia – ocena frakcji wyrzutowej i przyczyny.
- Badania laboratoryjne, w tym morfologia, kreatynina, elektrolity, TSH.
- Koronarografia w przypadku podejrzenia tła niedokrwiennego.
- MR serca w wybranych przypadkach.
Leczenie
Farmakoterapia (HFrEF)
Standardem są tzw. cztery filary:
- ACEI/sartany lub ARNI (sakubitryl/walsartan).
- Beta-blokery (bisoprolol, metoprolol, karwedilol).
- Antagoniści receptora mineralokortykoidowego (spironolakton, eplerenon).
- Inhibitory SGLT2 (dapagliflozyna, empagliflozyna).
- Diuretyki w razie zatrzymywania płynów.
- Iwabradyna, digoksyna w wybranych sytuacjach.
Leczenie zaawansowane
- Implantowane kardiowertery-defibrylatory (ICD).
- Terapia resynchronizująca (CRT) w blokach lewej odnogi.
- Mechaniczne wspomaganie krążenia (LVAD).
- Przeszczep serca – w terminalnej HF.
- Leczenie chorób współistniejących (cukrzyca, OBS, anemia, niedobór żelaza).
Styl życia
- Ograniczenie soli (do 5 g/dzień).
- Kontrolowana podaż płynów.
- Codzienne ważenie – przyrost 2 kg w 3 dni to alarm.
- Aktywność fizyczna dostosowana do tolerancji (rehabilitacja kardiologiczna).
- Niepalenie i ograniczenie alkoholu.
- Szczepienia (grypa, pneumokoki, COVID-19).
- Edukacja pacjenta i opiekuna.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy niewydolność serca zawsze prowadzi do śmierci?
To choroba przewlekła i postępująca, ale nowoczesne leczenie znacząco wydłuża życie i poprawia jego jakość. Wielu pacjentów żyje wiele lat z dobrą kondycją.
Dlaczego mam przybierać na wadze, choć nie jem więcej?
Nagły przyrost masy ciała w niewydolności serca to zwykle zatrzymywanie płynów. Wymaga konsultacji i często modyfikacji dawki diuretyków.
Czy mogę uprawiać sport z niewydolnością serca?
Tak. Aktywność fizyczna jest częścią leczenia, ale powinna być dostosowana do klasy NYHA i prowadzona po rehabilitacji kardiologicznej.
Czy seksu się obawiać?
Pacjenci stabilni w klasach I-II NYHA mogą prowadzić życie seksualne bez większych ograniczeń. W wyższych klasach należy konsultować się z kardiologiem.
Co to jest frakcja wyrzutowa?
To procent krwi pompowanej przez lewą komorę serca podczas jednego skurczu. Norma wynosi 55-70%, wartości poniżej 40% świadczą o HFrEF.
Czy ICD i CRT to to samo?
Nie. ICD chroni przed nagłym zgonem (defibryluje), CRT poprawia synchronizację skurczu serca. Niektóre urządzenia łączą obie funkcje (CRT-D).
Źródła
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Wytyczne HF – ptkardio.pl
- European Society of Cardiology, HF Guidelines – escardio.org
- Heart Failure Association – heartfailurematters.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/kardiologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. Niewydolność serca wymaga regularnej opieki kardiologa.