Zawał serca to ostre niedokrwienie i martwica fragmentu mięśnia sercowego z powodu zamknięcia tętnicy wieńcowej. To stan bezpośredniego zagrożenia życia. W Polsce każdego roku zawał przechodzi około 80 tysięcy osób. Czas dotarcia do szpitala decyduje o przeżyciu i jakości życia po zawale – „czas to mięsień” to złota zasada kardiologii.
Czym jest zawał serca
Zawał (martwica) mięśnia sercowego rozwija się, gdy w blaszce miażdżycowej powstaje pęknięcie i tworzy się skrzeplina, która zamyka światło tętnicy wieńcowej. Pozbawiona dopływu krwi część mięśnia sercowego obumiera w ciągu kilkudziesięciu minut do kilku godzin.
Objawy
- Silny, gniotący ból za mostkiem, trwający ponad 15-20 minut.
- Promieniowanie do żuchwy, lewego ramienia, pleców, nadbrzusza.
- Duszność, niepokój, lęk, „uczucie umierania”.
- Zimne poty, bladość.
- Nudności, wymioty.
- Zawroty głowy, omdlenie.
- U kobiet, diabetyków i osób starszych objawy bywają nietypowe: tylko duszność, zmęczenie, dolegliwości brzuszne.
Pierwsza pomoc
- Wezwij niezwłocznie pogotowie 999 lub 112.
- Posadź chorego z podpartymi plecami, rozluźnij ciasne ubranie.
- Jeśli pacjent nie ma uczulenia i nie krwawi – podaj 300 mg kwasu acetylosalicylowego do rozgryzienia.
- Jeśli pacjent ma nitroglicerynę i ciśnienie nie jest niskie – 1 dawka pod język.
- W razie utraty przytomności i braku oddechu – rozpocznij resuscytację (RKO): 30 uciśnięć i 2 oddechy. Użyj AED, jeśli dostępne.
- Nie podawaj jedzenia ani napojów.
- Bądź przy chorym, monitoruj stan, pozostań w kontakcie z dyspozytorem.
Diagnostyka
- EKG – kluczowe w rozpoznaniu typu zawału (STEMI, NSTEMI).
- Troponiny sercowe – marker martwicy.
- Echo serca, koronarografia.
- RTG klatki piersiowej, podstawowe badania krwi.
Leczenie
- Pierwotna PCI – angioplastyka z wszczepieniem stentu, najlepiej w ciągu 60-120 minut od pierwszego kontaktu.
- Leki przeciwpłytkowe (kwas acetylosalicylowy + drugi lek), heparyna, beta-blokery, ACEI/sartan, statyna w wysokiej dawce.
- W rozległych zawałach – czasem leczenie chirurgiczne (CABG).
- Leczenie powikłań (arytmie, niewydolność serca).
- Rehabilitacja kardiologiczna po wypisie – kluczowa dla rokowania.
Powikłania
- Niewydolność serca.
- Migotanie komór, blok przedsionkowo-komorowy.
- Pęknięcie ściany serca, wolnej ściany lub przegrody.
- Niedomykalność zastawki mitralnej.
- Skrzeplina w lewej komorze, udar.
- Tętniak pozawałowy.
Życie po zawale
- Bezwzględne niepalenie.
- Stosowanie zaleconych leków do końca życia.
- Dieta śródziemnomorska, redukcja soli.
- Regularny wysiłek fizyczny po rehabilitacji.
- Kontrola ciśnienia, lipidów, glukozy.
- Pomoc psychologiczna – depresja po zawale jest częsta.
- Powrót do pracy zazwyczaj możliwy po 6-12 tygodniach.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy zawał zawsze boli?
Nie. Zawał „niemy” (bezbólowy) występuje zwłaszcza u diabetyków i osób starszych. Może objawiać się tylko dusznością, zmęczeniem lub omdleniem.
Czy aspiryna zapobiega zawałowi?
Aspiryna w prewencji wtórnej (po przebytym zawale lub PCI) – tak. W prewencji pierwotnej (u zdrowych) nie jest rutynowo zalecana.
Po jakim czasie po zawale można wrócić do współżycia?
Najczęściej po 4-6 tygodniach, po konsultacji z kardiologiem i ocenie tolerancji wysiłku.
Czy po zawale można uprawiać sport?
Tak, po rehabilitacji kardiologicznej. Wysiłek fizyczny jest istotną częścią leczenia.
Czy zawał jest dziedziczny?
Dziedziczy się skłonność do miażdżycy. Wczesne wystąpienie choroby u krewnych I stopnia jest istotnym czynnikiem ryzyka.
Czy stres może wywołać zawał?
Silny stres jest udokumentowanym wyzwalaczem. Istnieje też kardiomiopatia takotsubo (zespół złamanego serca) wywołana skrajnym stresem.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne – ptkardio.pl
- European Society of Cardiology, STEMI Guidelines – escardio.org
- Narodowy Instytut Kardiologii – ikard.pl
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/kardiologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia zawału natychmiast dzwoń pod 112 lub 999.