Świnka (nagminne zapalenie ślinianek przyusznych) to wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego. Charakteryzuje się obrzękiem ślinianek, gorączką i bólem przy żuciu. Mimo łagodnego zwykle przebiegu może powodować groźne powikłania – zwłaszcza u nastolatków i dorosłych mężczyzn (zapalenie jąder).
Czym jest świnka
To choroba wywoływana przez wirusa świnki (rodzina Paramyxoviridae). Szerzy się drogą kropelkową i przez bezpośredni kontakt ze śliną. Po przechorowaniu daje trwałą odporność.
Objawy
- Okres wylęgania: 16-18 dni.
- Gorączka, ból głowy, zmęczenie.
- Bolesny obrzęk ślinianek przyusznych (charakterystyczna „świńska” twarz).
- Ból przy żuciu, otwieraniu ust.
- Suchość w ustach.
- U 30% przebieg subkliniczny.
Powikłania
- Zapalenie jąder (orchitis) – 20-30% nastolatków i mężczyzn po pokwitaniu, ryzyko niepłodności.
- Zapalenie jajników u kobiet.
- Zapalenie trzustki.
- Aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
- Zapalenie mózgu.
- Głuchota (rzadko, jednostronna, trwała).
- Zapalenie mięśnia sercowego.
Diagnostyka
- Najczęściej kliniczna.
- Przeciwciała IgM przeciw wirusowi świnki.
- RT-PCR ze śliny lub wymazu.
- Choroba podlega obowiązkowemu zgłoszeniu.
Leczenie
- Leczenie objawowe: nawodnienie, leki przeciwgorączkowe, miękka dieta.
- Zimne okłady na ślinianki.
- Odpoczynek, izolacja 5-9 dni od pojawienia się obrzęku.
- W zapaleniu jąder – leki przeciwbólowe, podtrzymywanie moszny, sterydy w wybranych przypadkach.
- Hospitalizacja w ciężkich powikłaniach.
Profilaktyka
- Szczepionka MMR w 13.-14. miesiącu i 6. roku życia.
- Skuteczność po 2 dawkach około 88-95%.
- Higiena rąk, niewspólne sztućce, kubki.
- Izolacja chorych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy świnka u dorosłych jest cięższa?
Tak. Powikłania, w tym zapalenie jąder z ryzykiem niepłodności, są częstsze u dorosłych.
Czy zapalenie jąder oznacza niepłodność?
Nie zawsze. Większość przypadków jest jednostronna i nie prowadzi do niepłodności. Obustronne zapalenie zwiększa ryzyko.
Czy świnka może wrócić?
Bardzo rzadko. Po przechorowaniu odporność jest zwykle trwała.
Czy mogę zarazić, nie mając obrzęku?
Tak. Zakaźność rozpoczyna się 1-2 dni przed obrzękiem ślinianek.
Czy szczepionka jest skuteczna?
Tak, choć nie 100%. Po 2 dawkach skuteczność to 88-95%. W populacjach ze spadkiem szczepień zdarzają się ogniska epidemiczne.
Co robić w razie kontaktu z chorym na świnkę?
Sprawdź swoją kartę szczepień. Brak pełnego cyklu MMR uzasadnia szczepienie poekspozycyjne.
Źródła
- NIZP-PZH – szczepienia.pzh.gov.pl
- WHO Mumps – who.int
- Główny Inspektorat Sanitarny – gov.pl/web/gis
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/pediatria
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia świnki skontaktuj się z lekarzem.