Krztusiec (koklusz, pertussis) to bakteryjna choroba zakaźna wywoływana przez Bordetella pertussis. Mimo szczepień ochronnych zachorowalność rośnie – odporność po szczepieniu zanika po latach. Najgroźniejszy jest dla niemowląt poniżej 6. miesiąca życia, gdzie może prowadzić do bezdechów i zgonu.
Czym jest krztusiec
To bakteryjna infekcja dróg oddechowych. Toksyna krztuścowa uszkadza nabłonek migawkowy i powoduje charakterystyczny napadowy kaszel. Choroba przebiega trzyfazowo.
Przebieg
- Faza nieżytowa (1-2 tygodnie): katar, kaszel, stan podgorączkowy. Najbardziej zaraźliwa.
- Faza napadowa (4-6 tygodni): napadowy, duszący kaszel z charakterystycznym „piejącym” wdechem, wymiotami po napadach, sinicą, pęknięciami spojówek.
- Faza zdrowienia (tygodnie-miesiące): stopniowy ustępowanie objawów.
Objawy u niemowląt
- Mogą nie mieć typowego napadowego kaszlu.
- Bezdechy, sinica.
- Trudności w karmieniu.
- Wysokie ryzyko hospitalizacji i zgonu.
Powikłania
- Zapalenie płuc (najczęstsza przyczyna zgonu).
- Bezdechy, niedotlenienie OUN.
- Drgawki, encefalopatia.
- Krwawienia podspojówkowe, krwiaki podtwardówkowe (z napadów kaszlu).
- Złamania żeber, przepukliny.
- Wtórne nadkażenia bakteryjne.
Diagnostyka
- RT-PCR z wymazu nosogardła – najczulszy.
- Posiew bakteriologiczny.
- Przeciwciała IgG anty-PT (po fazie ostrej).
- Choroba podlega obowiązkowemu zgłoszeniu.
Leczenie
- Antybiotyk – makrolid (azytromycyna, klarytromycyna). Skuteczny w pierwszych 3 tygodniach choroby (zmniejsza zaraźliwość, łagodzi przebieg).
- Profilaktyka antybiotykowa dla bliskich kontaktów (zwłaszcza niemowląt).
- Leczenie objawowe: nawodnienie, żywienie w małych porcjach, tlenoterapia.
- Hospitalizacja niemowląt i ciężkich przypadków.
Profilaktyka
- Szczepionka DTP/DTPa w schemacie obowiązkowym (2., 4., 6., 18. miesiąc, dawka przedszkolna w 6. r.ż., dawka w 14. r.ż., dawki przypominające co 10 lat).
- Szczepienie kobiet w ciąży (27.-36. tydzień) chroni noworodka w pierwszych miesiącach.
- „Strategia kokonu” – szczepienie wszystkich osób z otoczenia noworodka.
- Higiena rąk, izolacja chorych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy szczepienie chroni na całe życie?
Nie. Odporność zanika po 5-10 latach. Konieczne dawki przypominające u młodzieży i dorosłych.
Czy mogę zachorować mimo szczepienia?
Tak, choć przebieg jest zwykle łagodniejszy. Stąd znaczenie dawek przypominających.
Czy szczepienie ciężarnych jest bezpieczne?
Tak. Zalecane na całym świecie. Chroni noworodka przed śmiertelnym krztuścem.
Jak długo trwa zaraźliwość?
Bez antybiotyku – do 3 tygodni od pojawienia się napadowego kaszlu. Z antybiotykiem – 5 dni od rozpoczęcia leczenia.
Czy mogę pójść do pracy?
Po 5 dniach skutecznej antybiotykoterapii. Pracownicy ochrony zdrowia, opiekunowie niemowląt – decyzja indywidualna.
Czy krztusiec u dorosłego jest groźny?
Rzadko zagraża życiu, ale długi, męczący kaszel istotnie obniża jakość życia. Główne ryzyko – przekazanie noworodkowi.
Źródła
- NIZP-PZH – szczepienia.pzh.gov.pl
- WHO Pertussis – who.int
- Polskie Towarzystwo Pediatryczne – ptp.edu.pl
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/pediatria
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzenia krztuśca skontaktuj się z lekarzem.