Rak piersi to najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet. W Polsce rozpoznaje się około 20 tysięcy nowych przypadków rocznie. Wczesne wykrycie daje ponad 90% szans na wyleczenie. Współczesna onkologia oferuje terapie celowane i immunoterapię, które dramatycznie zmieniły rokowanie.
Czynniki ryzyka
- Wiek (większość po 50. r.ż.).
- Rak piersi w rodzinie (zwłaszcza matka, siostra).
- Mutacje BRCA1, BRCA2, PALB2.
- Wczesna pierwsza miesiączka, późna menopauza.
- Bezdzietność lub późna pierwsza ciąża.
- Niekarmienie piersią.
- HTZ powyżej 5 lat.
- Otyłość po menopauzie.
- Alkohol.
- Niska aktywność fizyczna.
- Promieniowanie jonizujące (np. radioterapia klatki piersiowej w młodym wieku).
Objawy
- Guzek w piersi – twardy, nieprzesuwalny, niebolesny.
- Zmiana kształtu lub wielkości piersi.
- Wciągnięcie brodawki, wyciek z brodawki (zwłaszcza krwisty).
- Skórka pomarańczy, zaczerwienienie, owrzodzenie.
- Powiększenie węzłów chłonnych pachowych.
- Asymetria piersi.
- Bóle – rzadko, w zaawansowanych przypadkach.
Diagnostyka
- Samobadanie piersi raz w miesiącu.
- USG piersi u kobiet poniżej 40-50 r.ż.
- Mammografia – badanie przesiewowe co 2 lata u kobiet 50-69 lat (program NFZ).
- MR piersi – u kobiet z grupy wysokiego ryzyka.
- Biopsja gruboigłowa z badaniem histopatologicznym.
- Ocena receptorów: estrogenowych (ER), progesteronowych (PR), HER2.
- Ki-67 (wskaźnik proliferacji).
- Badania genetyczne (BRCA) u młodych pacjentek lub przy rodzinnym wywiadzie.
Leczenie
- Chirurgia: operacja oszczędzająca (BCT) lub mastektomia, biopsja węzła wartowniczego.
- Radioterapia.
- Chemioterapia – przed lub po operacji.
- Hormonoterapia w nowotworach hormonowrażliwych (tamoksyfen, inhibitory aromatazy, palbocyklib).
- Terapia celowana anty-HER2 (trastuzumab, pertuzumab, T-DM1, T-DXd).
- Immunoterapia (anty-PD-L1) w wybranych podtypach.
- Rekonstrukcja piersi po mastektomii.
- Wsparcie psychoonkologiczne.
Profilaktyka
- Samobadanie piersi.
- Mammografia w ramach programu NFZ.
- Karmienie piersią.
- Aktywność fizyczna.
- Utrzymanie prawidłowej masy ciała.
- Ograniczenie alkoholu.
- Konsultacja genetyczna w rodzinach z BRCA – rozważ profilaktyczne mastektomie i adneksektomie.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy każdy guzek w piersi to rak?
Nie. Większość zmian jest łagodna (torbiele, gruczolakowłókniaki). Każda nowa zmiana wymaga jednak oceny.
Czy mężczyźni chorują na raka piersi?
Tak, ale rzadko – około 1% wszystkich przypadków. Każdy guzek w piersi u mężczyzny wymaga konsultacji.
Czy mammografia jest bolesna?
Może być nieprzyjemna ze względu na ucisk, ale ból jest krótkotrwały. Korzyści badania znacznie przewyższają dyskomfort.
Czy mutacja BRCA oznacza pewność raka?
Nie. Ryzyko jest jednak istotnie zwiększone (40-80% w ciągu życia). Pacjentki z BRCA powinny być w specjalnym programie nadzoru.
Czy karmienie piersią chroni?
Tak. Każdy rok karmienia piersią zmniejsza ryzyko raka piersi o około 4%.
Czy z rakiem piersi można zajść w ciążę?
Po zakończeniu leczenia i konsultacji z onkologiem – tak. Wymaga indywidualnego planowania.
Źródła
- Krajowy Rejestr Nowotworów – onkologia.org.pl
- Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej – ptok.pl
- NFZ Profilaktyka – gov.pl
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/onkologia
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie stanowi porady lekarskiej. W razie podejrzanej zmiany w piersi pilnie zgłoś się do lekarza.