Schizofrenia to przewlekła choroba psychotyczna dotykająca około 1% populacji. Mimo silnej stygmatyzacji, dzięki nowoczesnemu leczeniu wielu pacjentów prowadzi aktywne, zawodowe i rodzinne życie. Wczesne rozpoznanie i ciągłość terapii decydują o rokowaniu. To choroba, nie cecha charakteru.
Czym jest schizofrenia
To grupa zaburzeń psychotycznych z zaburzeniami percepcji, myślenia, emocji i zachowania. Najczęściej rozpoczyna się w okresie dorastania i wczesnej dorosłości (15-30 lat). Ma podłoże biologiczne (zaburzenia dopaminergiczne, glutaminergiczne) i silny komponent genetyczny.
Objawy
Pozytywne (wytwórcze)
- Omamy słuchowe (najczęstsze) i innych zmysłów.
- Urojenia (prześladowcze, ksobne, wielkościowe).
- Zaburzenia myślenia (rozkojarzenie, neologizmy).
- Dziwaczne zachowania.
Negatywne
- Spłycenie afektu, anhedonia.
- Wycofanie społeczne, izolacja.
- Brak energii, motywacji.
- Zubożenie mowy.
Poznawcze
- Zaburzenia uwagi, pamięci, funkcji wykonawczych.
- Trudności w planowaniu i podejmowaniu decyzji.
Rodzaje
- Paranoidalna – z dominacją urojeń i omamów.
- Hebefreniczna – z chaotycznym zachowaniem i nieadekwatnym afektem.
- Katatoniczna – z zaburzeniami napędu (osłupienie lub pobudzenie).
- Niezróżnicowana, prosta, rezydualna.
Diagnostyka
- Wywiad psychiatryczny.
- Kryteria ICD-11 lub DSM-5.
- Wykluczenie chorób somatycznych (badania krwi, neuroobrazowanie).
- Wykluczenie używek (toksykologia).
Leczenie
Farmakoterapia
- Leki przeciwpsychotyczne II generacji: olanzapina, risperidon, kwetiapina, arypiprazol, klozapina (w lekoopornej schizofrenii).
- Leki o przedłużonym działaniu (depot) – poprawiają adherencję.
- Leki przeciwdepresyjne i stabilizatory nastroju w wybranych przypadkach.
Niefarmakologiczne
- Psychoedukacja pacjenta i rodziny.
- Trening umiejętności społecznych.
- Terapia poznawcza ukierunkowana na objawy psychotyczne.
- Rehabilitacja zawodowa i społeczna.
- Wsparcie środowiskowe (asystent zdrowienia).
- EW w postaciach opornych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy schizofrenia jest dziedziczna?
Tak, w istotnym stopniu. Krewni I stopnia mają 10-krotnie wyższe ryzyko zachorowania.
Czy schizofrenia oznacza koniec normalnego życia?
Nie. Wielu pacjentów dzięki leczeniu pracuje, studiuje, zakłada rodziny.
Czy chory na schizofrenię jest niebezpieczny?
Wbrew stereotypom większość pacjentów nie jest agresywna. Częściej padają ofiarami przemocy niż jej sprawcami.
Czy mogę zachorować na schizofrenię w wieku dorosłym?
Tak, choć większość zachorowań przypada na okres adolescencji i wczesnej dorosłości. Późne zachorowania są rzadkie.
Czy klozapina jest lepsza od innych leków?
Klozapina jest najskuteczniejszym lekiem w schizofrenii lekoopornej, ale wymaga monitorowania morfologii (ryzyko agranulocytozy).
Czy używki nasilają schizofrenię?
Tak. Marihuana, amfetamina i inne narkotyki istotnie zwiększają ryzyko zachorowania i pogarszają przebieg choroby.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Psychiatryczne – psychiatria.org.pl
- WHO, Schizophrenia – who.int
- Schizophrenia International Research Society – schizophreniaresearchsociety.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/psychiatria
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie zastępuje wizyty u psychiatry. W razie pierwszego epizodu psychotycznego skontaktuj się z izbą przyjęć szpitala psychiatrycznego.