Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) to ciężkie zaburzenie odżywiania o najwyższej śmiertelności wśród chorób psychicznych. Charakteryzuje się ograniczaniem przyjmowania pokarmów, silnym lękiem przed przybraniem masy ciała i zaburzonym obrazem własnego ciała. Dotyka głównie dziewcząt i młodych kobiet, ale coraz częściej rozpoznawana jest u chłopców.
Czym jest anoreksja
To zaburzenie psychiczne ze znaczną restrykcją podaży kalorii prowadzącą do bardzo niskiej masy ciała (BMI poniżej 18,5 u dorosłych). Pacjent ma zaburzony obraz ciała – nawet wyniszczony, postrzega się jako „gruby”. Towarzyszy temu silny lęk przed tyciem.
Postacie
- Restrykcyjna – dominuje ograniczanie jedzenia.
- Bulimiczno-przeczyszczająca – z napadami objadania i zachowaniami kompensacyjnymi (wymioty, środki przeczyszczające).
Objawy
- Drastyczna utrata masy ciała.
- Restrykcyjne diety, liczenie kalorii.
- Nadmierne ćwiczenia.
- Strach przed jedzeniem, rytuały żywieniowe.
- Zaburzony obraz ciała.
- Brak miesiączki (amenorrhea).
- Marznięcie, suchość skóry, łamliwe paznokcie, wypadanie włosów.
- Lanugo (delikatny meszek).
- Zaburzenia rytmu serca, niedociśnienie.
- Zaparcia, wzdęcia.
- Spadek nastroju, obniżona samoocena, izolacja.
Powikłania
- Bradykardia, arytmie, nagła śmierć sercowa.
- Osteoporoza, złamania.
- Niewydolność nerek, wątroby.
- Niepłodność.
- Anemia, leukopenia.
- Zaburzenia elektrolitowe (potas, magnez).
- Zaburzenia poznawcze.
Diagnostyka
- Wywiad z pacjentem i bliskimi.
- Pomiar masy ciała, BMI.
- Morfologia, elektrolity, próby wątrobowe, EKG.
- Densytometria.
- Skala EAT-26.
Leczenie
- Multidyscyplinarne: psychiatra, psychoterapeuta, dietetyk, internista, niekiedy gastrolog, kardiolog, ginekolog.
- Hospitalizacja przy bardzo niskiej masie ciała, niestabilności krążeniowej, ryzyku samobójstwa.
- Stopniowa realimentacja (uwaga na refeeding syndrome).
- Psychoterapia: CBT-E, FBT (terapia rodzinna) szczególnie u nastolatek, MANTRA.
- Farmakoterapia: leczenie depresji i lęku, olanzapina w wybranych przypadkach.
- Wsparcie rodziny, grupy samopomocy.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy anoreksję można wyleczyć?
Tak, około 50% pacjentów wraca do pełnego zdrowia. U pozostałych objawy mogą się utrzymywać lub nawracać. Wczesne leczenie istotnie poprawia rokowanie.
Czy anoreksja dotyczy tylko dziewcząt?
Nie. Coraz częściej rozpoznawana jest u chłopców i dorosłych mężczyzn. Stanowi 10-25% przypadków.
Czy anoreksja jest chorobą „modową”?
Nie. To poważne zaburzenie psychiczne o złożonej etiologii (genetyka, biologia, presja kulturowa, traumy).
Co to jest refeeding syndrome?
Niebezpieczny zespół po szybkim ponownym wprowadzeniu pokarmów u wyniszczonego pacjenta. Może dawać niewydolność serca, oddechową, zaburzenia świadomości. Wymaga monitorowania.
Czy mogę pomóc bliskiej osobie z anoreksją?
Wspieraj, nie krytykuj wyglądu i jedzenia. Zachęć do kontaktu ze specjalistą. Nie rozwiązuj problemu sama – to wymaga profesjonalnego leczenia.
Czy ciąża po anoreksji jest możliwa?
Tak, po wyzdrowieniu i normalizacji masy ciała. Konieczna jest opieka ginekologiczna i monitorowanie.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Psychiatryczne – psychiatria.org.pl
- Akademia Czerniaka – psyche-soma.pl
- NEDA – National Eating Disorders Association – nationaleatingdisorders.org
- Medycyna Praktyczna – mp.pl/psychiatria
Ważna informacja
Powyższy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i przedstawia ogólnodostępną wiedzę medyczną. Nie zastępuje leczenia specjalistycznego. Anoreksja wymaga pilnej opieki psychiatry i wielospecjalistycznego zespołu.