Zapalenie prostaty: objawy, rodzaje i leczenie

Zapalenie gruczołu krokowego dotyczy mężczyzn w każdym wieku, także młodych, i jest najczęstszą przyczyną wizyt u urologa u pacjentów poniżej 50. roku życia. Kryje się pod tą nazwą kilka bardzo różnych stanów: od ostrego zakażenia bakteryjnego wymagającego pilnego leczenia po przewlekły zespół bólowy miednicy, w którym bakterii w ogóle nie ma. Rozróżnienie jest istotne, bo w tej drugiej, najczęstszej postaci kolejne kuracje antybiotykiem nie przynoszą efektu.

Cztery postacie

Typ	Nazwa	Charakterystyka
I	Ostre bakteryjne	Gorączka, dreszcze, silny ból — stan pilny
II	Przewlekłe bakteryjne	Nawracające zakażenia dróg moczowych tym samym patogenem
III	Przewlekły zespół bólowy miednicy	Ponad 90% przypadków, bez potwierdzonej infekcji
IV	Bezobjawowe	Wykrywane przypadkowo, nie wymaga leczenia

Typ III jest zdecydowanie najczęstszy i najbardziej frustrujący dla pacjentów. Ból utrzymuje się miesiącami, badania nie wykazują bakterii, a kolejni lekarze przepisują kolejne antybiotyki bez efektu. Mechanizm jest złożony i obejmuje napięcie mięśni dna miednicy, komponentę neuropatyczną, a często także wtórny lęk i obniżenie nastroju.

Objawy

• Ból krocza, podbrzusza, okolicy odbytu, jąder lub prącia
• Pieczenie i ból przy oddawaniu moczu
• Częstomocz i nagłe parcia
• Słaby strumień moczu
• Ból przy wytrysku, krew w nasieniu
• Zaburzenia erekcji i obniżone libido
• W postaci ostrej — wysoka gorączka, dreszcze, złe samopoczucie

Ostre bakteryjne zapalenie prostaty jest stanem pilnym. Wysoka gorączka z dreszczami, bardzo silny ból krocza, trudność w oddaniu moczu i pogorszenie stanu ogólnego wymagają szybkiej pomocy, bo nieleczone grozi ropniem stercza i sepsą. W tej postaci nie wykonuje się masażu prostaty — może spowodować rozsiew bakterii do krwiobiegu.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Postać bakteryjną wywołują najczęściej pałeczki jelitowe, przede wszystkim Escherichia coli, docierające do gruczołu drogą wstępującą z cewki. U młodszych mężczyzn istotną rolę odgrywają patogeny przenoszone drogą płciową: chlamydie i dwoinka rzeżączki — stąd u pacjenta z objawami i aktywnym życiem seksualnym warto wykonać badania w tym kierunku, a nie ograniczać się do posiewu moczu.

Do czynników sprzyjających należą: cewnikowanie, biopsja prostaty, zabiegi na drogach moczowych, przerost prostaty z zaleganiem moczu, kamica, cukrzyca oraz długotrwałe siedzenie i jazda na rowerze, które nasilają ucisk na krocze.

Diagnostyka

Podstawą jest badanie ogólne i posiew moczu, badanie per rectum oraz — w postaciach przewlekłych — test dwuszklankowy, porównujący mocz przed i po masażu prostaty. Wykonuje się też badania w kierunku chlamydii i rzeżączki, USG przezodbytnicze przy podejrzeniu ropnia oraz ocenę zalegania moczu. PSA bywa podwyższone w stanie zapalnym, dlatego jego oznaczenie odracza się o kilka tygodni po wyleczeniu, żeby uniknąć fałszywego alarmu.

Leczenie

W postaciach bakteryjnych stosuje się antybiotyki dobrze penetrujące do gruczołu — fluorochinolony lub kotrimoksazol — przez 2–4 tygodnie w postaci ostrej i 4–6 tygodni w przewlekłej. Krótsze kuracje są główną przyczyną nawrotów. W ciężkim przebiegu leczenie rozpoczyna się dożylnie w szpitalu, a przy zatrzymaniu moczu odbarcza się pęcherz nakłuciem nadłonowym, a nie cewnikiem przez cewkę.

W przewlekłym zespole bólowym miednicy leczenie jest wielokierunkowe i wymaga cierpliwości. Obejmuje alfa-blokery, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, fizjoterapię dna miednicy z rozluźnianiem mięśni, ciepłe nasiadówki, modyfikację aktywności — ograniczenie długiego siedzenia i jazdy na rowerze — oraz leczenie komponenty neuropatycznej i wsparcie psychologiczne. Powtarzanie kolejnych kuracji antybiotykowych bez potwierdzonego zakażenia nie ma uzasadnienia i opóźnia właściwe postępowanie.

Warto uprzedzić pacjenta, że poprawa w postaci przewlekłej przychodzi tygodniami, a nie dniami, i że jest to choroba nawracająca. Sama ta informacja, podana wprost, zmniejsza lęk i skłonność do szukania kolejnych, coraz bardziej agresywnych terapii.

Najczęściej zadawane pytania