- wypadaniu włosów towarzyszy wysoka gorączka, rozległa wysypka i złuszczanie skóry
- włosy wypadają gwałtownie, całymi garściami, w ciągu kilku dni
- pojawiły się ogniska całkowicie pozbawione włosów z gładką, błyszczącą skórą
- skóra głowy jest zaczerwieniona, bolesna, ze strupami lub krostami
- razem z wypadaniem pojawiły się bóle stawów, wysypka na twarzy i osłabienie
- towarzyszy mu chudnięcie, kołatanie serca i drżenie rąk
- przedziałek wyraźnie się poszerzył w ciągu ostatnich miesięcy
- wypadanie utrzymuje się dłużej niż pół roku
- towarzyszy mu łamliwość paznokci, bladość i zmęczenie
- cykle miesiączkowe są nieregularne, a owłosienie ciała się nasiliło
Włos ma cykl życiowy złożony z fazy wzrostu, przejściowej i spoczynku, a wypadanie jest naturalnym zakończeniem tego cyklu. W każdej chwili około jednej dziesiątej włosów znajduje się w fazie spoczynku, dlatego utrata do stu włosów dziennie nie oznacza choroby. Niepokój uzasadnia dopiero wyraźne zwiększenie tej liczby, przerzedzenie widoczne w lustrze, poszerzenie przedziałka albo pojawienie się ognisk całkowicie pozbawionych włosów. Ważne jest też rozróżnienie, czy włosy wypadają z cebulką, czy łamią się na długości, bo to zupełnie inne problemy.
Najbardziej praktyczną informacją przy nagłym, rozlanym wypadaniu jest opóźnienie czasowe wynoszące około trzech miesięcy. Silny bodziec, taki jak poważna infekcja, operacja, poród, gwałtowna redukcja masy ciała, silny stres czy nowy lek, przestawia dużą grupę włosów w fazę spoczynku, ale ich wypadanie zaczyna się dopiero po dwóch do czterech miesięcy. Chorzy szukają przyczyny w bieżących wydarzeniach i jej nie znajdują, bo zadziałała kwartał wcześniej. Takie wypadanie jest przejściowe i włosy zwykle odrastają samoistnie w ciągu kilku miesięcy po usunięciu przyczyny.
Możliwe przyczyny
Zestawienie obejmuje przyczyny, które warto rozważyć przy utrzymującym się wypadaniu włosów. Duża ich część to niedobory i zaburzenia hormonalne wykrywane prostymi badaniami krwi, dlatego diagnostyka zaczyna się od laboratorium, a nie od kosmetyków.
| Możliwa przyczyna | Co ją odróżnia | Jak pilne |
|---|---|---|
| Łysienie androgenowe | U mężczyzn cofanie się linii włosów i przerzedzenie na szczycie głowy, u kobiet poszerzanie przedziałka przy zachowanej linii czołowej, postępujące latami. | wizyta planowa |
| Łysienie plackowate | Ostro odgraniczone, okrągłe ogniska bez włosów z gładką skórą, pojawiające się nagle, czasem obejmujące też brwi i brodę. | ten sam dzień |
| Niedobór żelaza | Rozlane przerzedzenie z łamliwością paznokci, bladością, zajadami i zmęczeniem, częste u kobiet z obfitymi miesiączkami. | wizyta planowa |
| Niedokrwistość | Wypadanie z bladością, zadyszką przy wysiłku, kołataniem serca i szybkim męczeniem się, potwierdzane morfologią. | wizyta planowa |
| Niedoczynność tarczycy | Rozlane przerzedzenie z sennością, marznięciem, suchą skórą, zaparciami i przyrostem masy ciała, czasem z przerzedzeniem brwi. | wizyta planowa |
| Choroba Hashimoto | Objawy niedoczynności tarczycy o podłożu autoimmunologicznym, z obecnością przeciwciał przeciwtarczycowych w badaniach. | wizyta planowa |
| Zespół policystycznych jajników | Przerzedzenie włosów na głowie przy nasilonym owłosieniu ciała, nieregularne cykle, trądzik i trudności z zajściem w ciążę. | wizyta planowa |
| Celiakia | Wypadanie włosów wtórne do zaburzeń wchłaniania, z niedokrwistością, wzdęciami, biegunką tłuszczową i chudnięciem. | wizyta planowa |
| Toczeń rumieniowaty układowy | Wypadanie z rumieniem na policzkach i nosie nasilanym słońcem, bólami stawów, gorączką i owrzodzeniami jamy ustnej. | ten sam dzień |
Dlaczego przyczyna była trzy miesiące temu
Zrozumienie opóźnienia czasowego bywa dla pacjentów przełomem, bo pozwala wreszcie powiązać objaw z przyczyną. Silny bodziec przestawia dużą grupę włosów z fazy wzrostu w fazę spoczynku, ale włos w spoczynku nie wypada od razu, tylko trzyma się jeszcze przez dwa do czterech miesięcy. Dopiero potem zostaje wypchnięty przez nowy, rosnący włos i wtedy chory zauważa problem. Dlatego przy nagłym wypadaniu lekarz pyta nie o ostatni tydzień, lecz o wydarzenia sprzed kwartału.
- Przebyta gorączka, infekcja lub zakażenie wymagające leczenia
- Operacja i znieczulenie ogólne
- Poród, u części kobiet z nasileniem po trzech miesiącach
- Gwałtowna redukcja masy ciała i diety niskokaloryczne
- Silny stres, żałoba, długotrwałe przeciążenie
- Rozpoczęcie lub odstawienie leku, w tym antykoncepcji hormonalnej
- Niedobór białka lub żelaza w diecie
Dobra wiadomość jest taka, że takie wypadanie ma charakter przejściowy i włosy zwykle odrastają w ciągu kilku miesięcy po usunięciu przyczyny. Wymaga to jednak cierpliwości, bo odrost jest procesem powolnym i pierwsze efekty widać dopiero po kilkunastu tygodniach. Warto w tym czasie unikać zabiegów obciążających włosy, takich jak częste rozjaśnianie, prostowanie na gorąco i ciasne upięcia. Ciasne kucyki i warkocze noszone latami powodują odrębny rodzaj łysienia, wynikający z mechanicznego pociągania cebulek.
Objawy, które zmieniają rozpoznanie
Objawy towarzyszące kierują diagnostykę i decydują, które badania wykonać w pierwszej kolejności. Zestaw senności, marznięcia, suchej skóry i zaparć przemawia za niedoczynnością tarczycy, a chudnięcie z kołataniem serca i drżeniem rąk za nadczynnością, bo obie zaburzają cykl włosa. Bladość, łamliwość paznokci i zajady wskazują na niedobór żelaza, który u kobiet miesiączkujących jest jedną z najczęstszych przyczyn. Natomiast rumień na twarzy z bólami stawów i owrzodzeniami jamy ustnej nakazuje diagnostykę w kierunku chorób autoimmunologicznych.
- Senność, marznięcie, sucha skóra, zaparcia
- Chudnięcie, kołatanie serca, drżenie rąk, potliwość
- Bladość, łamliwość paznokci, zajady w kącikach ust
- Nieregularne cykle i nasilone owłosienie ciała
- Rumień na policzkach nasilany słońcem
- Bóle stawów i owrzodzenia jamy ustnej
- Wzdęcia, biegunka tłuszczowa i chudnięcie
- Zaczerwienienie i bolesność skóry głowy ze strupami
Jakie badania to wyjaśnią
Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniach krwi i na ocenie skóry głowy dermatoskopem. Badanie obrazowe tarczycy i biopsję wykonuje się wtedy, gdy badania krwi wskazują na zaburzenia jej czynności albo gdy wyczuwalny jest guzek.
- Biopsja tarczycy wykonywana przy stwierdzeniu guzka u chorego z zaburzeniami czynności tarczycy, aby ocenić charakter zmiany.
Co robić do czasu wizyty
Najbardziej wartościowe jest wykonanie podstawowych badań krwi jeszcze przed wizytą, bo to one najczęściej wskazują przyczynę. Zestaw obejmuje morfologię, ferrytynę, badanie tarczycy, witaminę D oraz, u kobiet z nieregularnymi cyklami, badania hormonalne zlecone przez lekarza. Szczególnie ważna jest ferrytyna, a nie samo żelazo, ponieważ pokazuje zapasy ustrojowe i bywa obniżona długo przed pojawieniem się niedokrwistości. Wielu chorych ma prawidłową morfologię przy wyczerpanych zapasach żelaza, co wystarcza, by włosy wypadały.
Równolegle warto przeprowadzić prosty test, który pozwala ocenić skalę zjawiska obiektywnie zamiast na oko. Przez siedem kolejnych dni zbiera się wszystkie wypadnięte włosy: z grzebienia, z odpływu w prysznicu i z poduszki, i liczy je każdego dnia. Średnia powyżej stu dziennie potwierdza nadmierne wypadanie, a wynik poniżej zwykle oznacza, że chodzi raczej o zmianę gęstości niż o utratę. Warto też zrobić zdjęcia przedziałka i szczytu głowy przy tym samym oświetleniu, żeby móc później porównać.
- Wykonaj morfologię, ferrytynę i badanie tarczycy
- Policz wypadające włosy przez siedem kolejnych dni
- Zrób zdjęcia przedziałka i szczytu głowy przy tym samym świetle
- Przypomnij sobie wydarzenia sprzed trzech do czterech miesięcy
- Ogranicz rozjaśnianie, prostowanie na gorąco i ciasne upięcia
- Zadbaj o odpowiednią podaż białka w diecie
- Nie zaczynaj suplementacji żelaza przed oznaczeniem ferrytyny
Jak przygotować się do wizyty
Lekarz oceni wzorzec wypadania, czyli czy jest rozlane, czy ogniskowe, i obejrzy skórę głowy, często przy użyciu dermatoskopu. Najcenniejsze będą wyniki badań krwi oraz zdjęcia dokumentujące zmianę w czasie. Konieczna jest pełna lista leków i suplementów z ostatniego półrocza, w tym antykoncepcji hormonalnej, bo zarówno jej rozpoczęcie, jak i odstawienie wpływa na cykl włosa. Ważny jest też wywiad rodzinny, ponieważ łysienie androgenowe ma silne podłoże dziedziczne.
- Wyniki morfologii, ferrytyny i badania tarczycy
- Zdjęcia przedziałka i szczytu głowy z kolejnych miesięcy
- Wynik liczenia włosów przez siedem dni
- Wydarzenia sprzed trzech do czterech miesięcy
- Leki i suplementy z ostatniego półrocza, w tym antykoncepcja
- Regularność cykli miesiączkowych
- Łysienie w rodzinie i wiek jego początku
- Stosowane zabiegi fryzjerskie i sposób czesania
Najczęściej zadawane pytania
Do stu dziennie mieści się w normie i jest naturalnym zakończeniem cyklu życiowego włosa. Aby ocenić to obiektywnie, warto przez siedem kolejnych dni zbierać wszystkie wypadnięte włosy z grzebienia, prysznica i poduszki i policzyć średnią. Wynik powyżej stu potwierdza nadmierne wypadanie.
Bo silny bodziec przestawia włosy w fazę spoczynku, ale wypadają one dopiero po dwóch do czterech miesięcy, gdy zostaną wypchnięte przez nowe. Dlatego przyczyny szuka się w wydarzeniach sprzed kwartału: infekcji, operacji, porodzie, redukcji masy ciała, stresie albo nowym leku.
Podstawowy zestaw to morfologia, ferrytyna, badanie tarczycy i witamina D. Szczególnie ważna jest ferrytyna, a nie samo żelazo, bo pokazuje zapasy ustrojowe i bywa obniżona długo przed pojawieniem się niedokrwistości. U kobiet z nieregularnymi cyklami lekarz dołącza badania hormonalne.
Tak, jest bardzo częste i wynika z gwałtownego spadku stężenia estrogenów, które w ciąży przedłużały fazę wzrostu włosa. Nasila się zwykle około trzeciego miesiąca po porodzie i ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy. Utrzymywanie się dłużej niż rok wymaga zbadania.
Działają wtedy, gdy uzupełniają rzeczywisty niedobór potwierdzony badaniem, przede wszystkim żelaza, witaminy D lub białka. Przyjmowane bez potwierdzonego niedoboru nie przynoszą korzyści, a nadmiar niektórych składników, w tym selenu i witaminy A, sam może nasilać wypadanie włosów.
Ostro odgraniczone, okrągłe ogniska z gładką, niezmienioną skórą to typowy obraz łysienia plackowatego, choroby o podłożu autoimmunologicznym. Pojawiają się nagle i czasem obejmują też brwi i brodę. Wymagają oceny dermatologicznej, bo wczesne leczenie zwiększa szansę na odrost.