Skręcenie kostki to najczęstszy uraz narządu ruchu — w Polsce dziennie dochodzi do kilku tysięcy takich zdarzeń, od boiska po zwykłe potknięcie na krawężniku. W około 85 procent przypadków dochodzi do podwinięcia stopy do wewnątrz i uszkodzenia więzadeł po zewnętrznej stronie kostki. Uraz uchodzi za błahy i właśnie dlatego bywa źle leczony: co trzecia osoba po skręceniu ma nawracające dolegliwości albo poczucie uciekającej kostki nawet rok później.
Trzy stopnie skręcenia
| Stopień | Co się dzieje | Objawy | Powrót do sprawności |
|---|---|---|---|
| I | Naciągnięcie włókien więzadła | Niewielki obrzęk, chodzenie możliwe | 1–2 tygodnie |
| II | Częściowe przerwanie więzadła | Wyraźny obrzęk, krwiak, ból przy obciążaniu | 3–6 tygodni |
| III | Całkowite przerwanie więzadła | Duży obrzęk, niestabilność, chodzenie niemożliwe | 2–3 miesiące |
Rozmiar obrzęku nie jest dobrym miernikiem powagi urazu — spory krwiak potrafi towarzyszyć skręceniu pierwszego stopnia. Znacznie bardziej niepokojące jest uczucie niestabilności, „uciekania” stopy oraz niemożność zrobienia kilku kroków bezpośrednio po urazie i w czasie badania.
Kiedy potrzebne jest zdjęcie RTG
Nie każdy skręcony staw skokowy wymaga prześwietlenia. Służą do tego reguły ottawskie, stosowane na całym świecie i bardzo skuteczne w wykluczaniu złamania. Zdjęcie jest potrzebne, jeśli występuje tkliwość przy ucisku tylnej krawędzi którejkolwiek kostki lub jej szczytu, tkliwość podstawy piątej kości śródstopia albo kości łódkowatej, a także wtedy, gdy poszkodowany nie jest w stanie przejść czterech kroków ani bezpośrednio po urazie, ani podczas badania.
Jeśli żaden z tych warunków nie jest spełniony, złamanie jest bardzo mało prawdopodobne i zdjęcie nie wnosi nic poza dawką promieniowania. Warto jednak pamiętać, że reguły te dotyczą dorosłych i nie zastępują oceny lekarskiej przy urazach o dużej energii.
Pierwsza pomoc — protokół POLICE
- Protection — ochrona przed dalszym urazem, odciążenie, w razie potrzeby kule
- OLoad — optymalne obciążenie: wczesne, stopniowe obciążanie w granicach bólu zamiast pełnego unieruchomienia
- Ice — chłodzenie 15–20 minut co 2–3 godziny przez pierwsze 48 godzin, nigdy lód bezpośrednio na skórę
- Compression — kompresja bandażem elastycznym, umiarkowana, nie odcinająca krążenia
- Elevation — uniesienie kończyny powyżej poziomu serca
Dawny protokół RICE zalecał odpoczynek, dziś zastąpiony optymalnym obciążeniem — okazało się, że zbyt długie oszczędzanie kończyny opóźnia gojenie i osłabia mięśnie. Przez pierwsze dwie doby unika się ciepła, alkoholu, masażu i intensywnego rozgrzewania, bo nasilają krwawienie i obrzęk.
Leczenie i rehabilitacja
W skręceniach I i II stopnia leczenie jest zachowawcze: stabilizator na kilka tygodni, wczesne obciążanie w granicach tolerancji, leki przeciwbólowe doraźnie. W skręceniu III stopnia stosuje się dłuższe unieruchomienie w ortezie, a leczenie operacyjne rezerwuje dla sportowców i przypadków z utrwaloną niestabilnością.
Najważniejszym i najczęściej pomijanym etapem jest trening propriocepcji, czyli czucia głębokiego. Uraz uszkadza nie tylko więzadło, ale i receptory informujące mózg o ustawieniu stopy — i to właśnie ich niedobór odpowiada za nawroty. Ćwiczenia są proste: stanie na jednej nodze, początkowo z podparciem, potem z zamkniętymi oczami, następnie na miękkim podłożu lub poduszce sensomotorycznej, po kilka minut dziennie przez kilka tygodni. Do tego dochodzi wzmacnianie mięśni strzałkowych.
Powrót do sportu powinien być stopniowy i warunkowany możliwością wykonania podstawowych testów: stania na jednej nodze przez minutę, biegu w linii prostej bez bólu, następnie zmian kierunku. Przedwczesny powrót jest najczęstszą przyczyną kolejnego skręcenia, a każde następne uszkadza więzadła bardziej niż poprzednie.
Kiedy skontrolować się ponownie
Do lekarza należy wrócić, jeśli po tygodniu nie ma żadnej poprawy, jeśli obciążanie kończyny nadal jest niemożliwe, jeśli utrzymuje się uczucie niestabilności albo jeśli obrzęk i ból nagle się nasilają. Nagły, jednostronny obrzęk łydki z bólem po okresie unieruchomienia wymaga wykluczenia zakrzepicy żył głębokich — to rzadkie, ale realne powikłanie ograniczonej ruchomości po urazie.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Według reguł ottawskich zdjęcie jest potrzebne przy tkliwości kostek lub wybranych kości stopy albo gdy poszkodowany nie może przejść czterech kroków.
Nie jest dobrym miernikiem — spory krwiak bywa i przy skręceniu pierwszego stopnia. Bardziej niepokoi uczucie niestabilności i niemożność obciążenia kończyny.
Nie. Dawny protokół RICE zastąpiono protokołem POLICE, w którym zamiast pełnego odpoczynku zaleca się wczesne, stopniowe obciążanie w granicach bólu.
Uraz uszkadza receptory czucia głębokiego, nie tylko więzadła. Dlatego kluczowy jest trening propriocepcji — stanie na jednej nodze, potem z zamkniętymi oczami i na miękkim podłożu.