Rwa barkowa to ból biegnący od karku przez bark aż do ręki, często z drętwieniem palców — objaw ucisku lub podrażnienia korzenia nerwowego w odcinku szyjnym kręgosłupa. Bywa nazywana rwą ramienną, a mechanizm ma taki sam jak rwa kulszowa, tylko piętro wyżej. Potrafi być bardzo bolesna, zwłaszcza nocą, ale w większości przypadków ustępuje w ciągu kilku tygodni leczenia zachowawczego.
Przyczyny
Najczęstszą przyczyną u osób młodszych jest przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku szyjnym, uciskająca korzeń nerwowy w otworze międzykręgowym. U osób starszych dominują zmiany zwyrodnieniowe: wyrośla kostne zwężające otwór, obniżenie wysokości krążka i pogrubienie więzadeł. Rzadziej przyczyną bywa uraz, zapalenie, półpasiec obejmujący dermatom szyjny albo zmiana rozrostowa.
Objawy wyzwala i nasila długotrwałe utrzymywanie głowy w jednej pozycji — praca przy monitorze ustawionym zbyt nisko, spanie na zbyt wysokiej poduszce, trzymanie telefonu ramieniem przy uchu. Charakterystyczne jest to, że ból często zaczyna się w nocy albo nad ranem i budzi ze snu, bo w pozycji leżącej łatwo o niekorzystne ułożenie szyi.
Objawy
- Ból karku promieniujący do barku, ramienia i przedramienia
- Drętwienie i mrowienie palców w obrębie jednego pasma
- Nasilenie bólu przy odchyleniu i skręceniu głowy w stronę bolesną
- Ulga przy uniesieniu ręki i położeniu dłoni na głowie
- Osłabienie siły — trudność z podnoszeniem, uściskiem, opadanie przedmiotów
- Nasilenie przy kaszlu i kichaniu
Ulga po uniesieniu ręki nad głowę jest objawem na tyle typowym, że ma własną nazwę — objaw odwodzenia ramienia — i wynika ze zmniejszenia napięcia korzenia. To jedna z prostszych wskazówek odróżniających ból korzeniowy od bólu pochodzącego z samego stawu barkowego, który przy takim ruchu raczej się nasila.
Lokalizacja drętwienia wskazuje na konkretny korzeń: kciuk i palec wskazujący sugerują poziom C6, palec środkowy — C7, palce serdeczny i mały — C8. Jeśli drętwienie ogranicza się do kciuka, wskaziciela i środkowego, a ból karku nie występuje, bardziej prawdopodobny jest zespół cieśni nadgarstka niż rwa barkowa.
Diagnostyka
Rozpoznanie stawia się na podstawie badania neurologicznego: oceny czucia, siły i odruchów oraz testów prowokacyjnych, w tym testu Spurlinga polegającego na ucisku osiowym głowy odchylonej w stronę bolesną. Rezonans magnetyczny odcinka szyjnego wykonuje się przy objawach neurologicznych, przy braku poprawy po kilku tygodniach leczenia albo przed planowanym zabiegiem. Badanie EMG pomaga, gdy trzeba odróżnić ucisk korzenia od neuropatii obwodowej.
Leczenie
Podstawą jest leczenie zachowawcze. Obejmuje leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, przy silnym bólu korzeniowym leki działające na ból neuropatyczny, a doraźnie krótką kurację sterydową. Kołnierz ortopedyczny stosuje się najwyżej przez kilka dni i tylko przy bardzo silnym bólu — dłuższe unieruchomienie osłabia mięśnie i wydłuża powrót do sprawności.
Fizjoterapia obejmuje techniki manualne, trakcję odcinka szyjnego, ćwiczenia głębokich zginaczy szyi i naukę ergonomii pracy. Bardzo konkretne znaczenie ma ustawienie stanowiska: górna krawędź monitora na wysokości oczu, podparte przedramiona, zestaw głośnomówiący zamiast telefonu przy uchu, poduszka utrzymująca szyję w linii kręgosłupa. Bez tego objawy wracają, choćby leczenie było idealne.
Leczenie operacyjne rozważa się przy narastającym niedowładzie, przy objawach uszkodzenia rdzenia — zaburzeniach chodu, równowagi, problemach z precyzyjnymi ruchami rąk — oraz przy bólu utrzymującym się mimo leczenia przez 6 do 12 tygodni. Objawy rdzeniowe są wskazaniem pilnym i nie podlegają obserwacji.
Kiedy zgłosić się natychmiast
Pilnej pomocy wymagają: szybko narastające osłabienie ręki, zaburzenia chodu i równowagi, drętwienie obejmujące obie kończyny, zaburzenia oddawania moczu oraz ból pojawiający się po urazie. Niepokojący jest też ból z gorączką, spadkiem masy ciała lub u osoby po przebytej chorobie nowotworowej — w takich sytuacjach diagnostykę obrazową wykonuje się bez czekania na efekty fizjoterapii. Warto też pamiętać, że ból promieniujący do lewej ręki, któremu towarzyszy ucisk w klatce piersiowej, duszność lub poty, może być objawem zawału serca, a nie kręgosłupa.
Najczęściej zadawane pytania
Ból korzeniowy promieniuje z karku do ręki i zmniejsza się po uniesieniu ręki nad głowę. Ból z samego stawu barkowego przy takim ruchu raczej się nasila.
Kciuk i wskazujący sugerują poziom C6, palec środkowy C7, a serdeczny i mały C8. Lokalizacja pomaga wskazać uciśnięty korzeń nerwowy.
Najwyżej przez kilka dni i tylko przy bardzo silnym bólu. Dłuższe unieruchomienie osłabia mięśnie i wydłuża powrót do sprawności.
Przy szybko narastającym osłabieniu ręki, zaburzeniach chodu i równowagi, drętwieniu obu kończyn oraz zaburzeniach oddawania moczu.