Rak żołądka przez dziesięciolecia był w Polsce jednym z najczęstszych nowotworów, a jego częstość systematycznie spada — głównie dzięki leczeniu zakażeń Helicobacter pylori i zmianie sposobu przechowywania żywności. Nadal jednak rozpoznaje się go późno, bo wczesne objawy są nie do odróżnienia od zwykłej niestrawności: pełność po jedzeniu, zgaga, dyskomfort w nadbrzuszu. Klucz leży w rozpoznaniu objawów alarmowych, które przesądzają o skierowaniu na gastroskopię.
Objawy alarmowe — wskazania do pilnej gastroskopii
- Trudność w połykaniu lub ból przy przełykaniu
- Uporczywe wymioty, zwłaszcza treścią zalegającą
- Niezamierzona utrata masy ciała
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza bez innej przyczyny
- Krwawienie: wymioty fusowate lub czarne, smoliste stolce
- Wyczuwalny guz w nadbrzuszu
- Nowe dolegliwości dyspeptyczne po 45.–50. roku życia
- Rak żołądka u krewnego pierwszego stopnia
Osobno warto podkreślić niedokrwistość z niedoboru żelaza u mężczyzny lub kobiety po menopauzie. Nie jest to problem dietetyczny do rozwiązania suplementem — jest to wskazanie do gastroskopii i kolonoskopii, bo najczęstszą przyczyną jest utajone krwawienie z przewodu pokarmowego. Szerzej opisuje to wpis o niedoborze żelaza.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Najważniejszym pojedynczym czynnikiem jest przewlekłe zakażenie Helicobacter pylori, które prowadzi do zanikowego zapalenia błony śluzowej, metaplazji jelitowej i dysplazji — a więc do ciągu zmian poprzedzających raka. Eradykacja bakterii przerywa ten łańcuch i realnie zmniejsza ryzyko, zwłaszcza gdy zostanie przeprowadzona przed powstaniem zmian zanikowych.
Do pozostałych czynników należą: dieta bogata w sól, wędzonki i produkty konserwowane azotanami, uboga w warzywa i owoce, palenie papierosów, otyłość, przebyte operacje żołądka, niedokrwistość Addisona-Biermera oraz obciążenie rodzinne. Rzadka postać dziedziczna, rozlany rak żołądka związany z mutacją CDH1, wymaga zupełnie odrębnego postępowania z profilaktyczną gastrektomią włącznie.
Rozpoznanie
Podstawą jest gastroskopia z pobraniem wycinków — badanie, które pozwala jednocześnie obejrzeć śluzówkę i pobrać materiał. Wbrew obiegowym obawom jest ono dziś dobrze tolerowane, a w wielu ośrodkach dostępne w znieczuleniu. Zwlekanie z nim jest najczęstszym powodem, dla którego chorzy trafiają do onkologa z zaawansowaną chorobą.
Po potwierdzeniu wykonuje się tomografię klatki piersiowej i jamy brzusznej, endoskopową ultrasonografię do oceny głębokości nacieku, a u części chorych laparoskopię diagnostyczną, wykrywającą rozsiew otrzewnowy niewidoczny w tomografii.
Leczenie
W nowotworach wczesnych, ograniczonych do błony śluzowej, możliwe jest leczenie endoskopowe polegające na wycięciu zmiany bez otwierania brzucha. W pozostałych przypadkach podstawą jest resekcja żołądka z usunięciem węzłów chłonnych, poprzedzona i uzupełniona chemioterapią okołooperacyjną. W chorobie zaawansowanej stosuje się chemioterapię paliatywną, leczenie celowane u chorych z nadekspresją HER2 oraz immunoterapię w wybranych sytuacjach.
Po resekcji żołądka konieczna jest trwała zmiana sposobu odżywiania: małe, częste posiłki, powolne jedzenie, oddzielenie picia od jedzenia oraz stała suplementacja witaminy B12, której nie da się już wchłaniać bez czynnika wewnętrznego wytwarzanego przez żołądek. Ta ostatnia kwestia bywa zapominana, a nieuzupełniany niedobór po latach daje nieodwracalne objawy neurologiczne.
Najczęściej zadawane pytania
Trudność w połykaniu, uporczywe wymioty, niezamierzona utrata masy ciała, czarne stolce oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza bez innej przyczyny.
Tak. Eradykacja przerywa łańcuch zmian prowadzących do raka, zwłaszcza gdy zostanie przeprowadzona przed powstaniem zmian zanikowych.
Bo najczęstszą przyczyną jest utajone krwawienie z przewodu pokarmowego. To wskazanie do gastroskopii i kolonoskopii, a nie do samego suplementu żelaza.
Małych, częstych posiłków, oddzielenia picia od jedzenia oraz stałej suplementacji witaminy B12, której bez czynnika wewnętrznego nie da się wchłaniać.