Rak jajnika: objawy, diagnostyka i leczenie

Rak jajnika bywa nazywany cichym zabójcą, bo w chwili rozpoznania u około 70 procent chorych jest już w stadium zaawansowanym. Nie znaczy to jednak, że nie daje objawów — daje je, tylko są one brzuszne i przez wiele miesięcy leczone jako dolegliwości jelitowe. Kluczowa jest nie tyle nietypowość objawów, ile ich uporczywość i nowość: dolegliwości, które pojawiły się niedawno i utrzymują niemal codziennie przez kilka tygodni.

Objawy

• Wzdęcia i uczucie powiększania się obwodu brzucha
• Uczucie pełności i szybkie najadanie się małą porcją
• Ból w podbrzuszu lub miednicy
• Częstsze oddawanie moczu i parcie na pęcherz
• Zmiana rytmu wypróżnień
• Spadek masy ciała przy rosnącym brzuchu
• Nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych

Zestaw wzdęcia, sytość i ból miednicy jest do złudzenia podobny do zespołu jelita drażliwego. Różnicuje go jednak wiek i przebieg: zespół jelita drażliwego zaczyna się zwykle u osób młodszych i ma przebieg falujący od lat, natomiast nowe, stałe i narastające dolegliwości u kobiety po 50. roku życia wymagają badania ginekologicznego i USG przezpochwowego, a nie kolejnego leku rozkurczowego.

Czynniki ryzyka i profilaktyka

Ryzyko zwiększają: wiek, brak przebytych ciąż, wczesna pierwsza i późna ostatnia miesiączka, endometrioza oraz obciążenie rodzinne. Około 15–20 procent przypadków wiąże się z mutacjami BRCA1 i BRCA2. Kobieta z rakiem jajnika powinna zostać skierowana na badanie genetyczne — nie tylko ze względu na dobór leczenia, ale i dlatego, że wynik ma bezpośrednie znaczenie dla jej krewnych.

Ryzyko zmniejsza wieloletnie stosowanie dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej, karmienie piersią i przebyte ciąże. U nosicielek mutacji BRCA po zakończeniu planów rozrodczych rozważa się profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów, które radykalnie obniża ryzyko. Nie istnieje natomiast skuteczne badanie przesiewowe dla populacji ogólnej — ani USG, ani CA-125 nie nadają się do tego celu.

Diagnostyka

Podstawą jest badanie ginekologiczne i USG przezpochwowe, oceniające zmianę w jajniku, obecność części litych, przegród i unaczynienia. Oznacza się marker CA-125, pamiętając o jego ograniczeniach — bywa podwyższony w endometriozie, mięśniakach, stanach zapalnych i w ciąży, a prawidłowy u części chorych z wczesnym rakiem. Do oceny ryzyka złośliwości stosuje się skale łączące obraz USG, marker i status menopauzalny.

Przy podejrzeniu nowotworu wykonuje się tomografię jamy brzusznej i miednicy oraz kieruje chorą do ośrodka ginekologii onkologicznej. Ma to znaczenie mierzalne: operacje wykonywane w ośrodkach referencyjnych, przez zespoły z doświadczeniem, dają istotnie lepsze wyniki przeżycia.

Leczenie

Podstawą jest leczenie operacyjne, którego celem jest usunięcie wszystkich widocznych zmian — tak zwana cytoredukcja optymalna. Jej zakres jest najsilniejszym czynnikiem rokowniczym, silniejszym niż sam stopień zaawansowania. Zabieg obejmuje zwykle usunięcie macicy z przydatkami, sieci większej oraz zmian z otrzewnej.

Po operacji stosuje się chemioterapię opartą na pochodnych platyny i taksanach, a u części chorych leczenie podtrzymujące inhibitorami PARP — szczególnie skuteczne u nosicielek mutacji BRCA i w guzach z zaburzeniami naprawy DNA. U chorych z bardzo rozległą chorobą chemioterapię stosuje się przed operacją, żeby umożliwić późniejszą doszczętną resekcję. Po zakończeniu leczenia konieczna jest wieloletnia obserwacja, bo nawroty są częste i mogą wystąpić po latach.

Najczęściej zadawane pytania