Rak jądra jest najczęstszym nowotworem złośliwym mężczyzn między 20. a 40. rokiem życia — czyli w grupie, która niemal nigdy nie myśli o onkologii. Jednocześnie należy do nowotworów najlepiej rokujących: przy rozpoznaniu we wczesnym stadium wyleczalność przekracza 95 procent, a nawet w chorobie z przerzutami wyleczenie jest realne. Cała różnica polega na tym, jak szybko mężczyzna zgłosi się z wyczuwalnym guzkiem — a najczęstszą przyczyną opóźnienia jest zwykłe wstydzenie się wizyty.
Objawy
- Niebolesne zgrubienie lub guzek w obrębie jądra
- Powiększenie lub stwardnienie całego jądra
- Uczucie ciężkości w mosznie
- Tępy ból w podbrzuszu lub pachwinie
- Nagły ból moszny przy krwawieniu do guza
- Powiększenie i tkliwość piersi — objaw hormonalny części guzów
- Ból pleców przy przerzutach do węzłów zaotrzewnowych
Najważniejsza cecha to brak bólu. Bolesne, obrzęknięte jądro z gorączką to zwykle zapalenie najądrza, które leczy się antybiotykiem. Twardy, niebolesny guzek, który nie znika, jest natomiast wskazaniem do pilnej wizyty u urologa — niezależnie od tego, jak niewielki się wydaje.
Samobadanie — jak i kiedy
Badanie wykonuje się raz w miesiącu, najlepiej po ciepłej kąpieli, gdy skóra moszny jest rozluźniona. Każde jądro ocenia się osobno, obracając je między kciukiem a palcami obu dłoni i wyczuwając całą powierzchnię. Szuka się zgrubień, guzków i zmian konsystencji. Warto wiedzieć, że najądrze wyczuwalne jako miękki wałek z tyłu jądra jest strukturą prawidłową, a niewielka różnica wielkości i wysokości między jądrami jest normą — niepokoi zmiana w stosunku do stanu poprzedniego.
Grupą podwyższonego ryzyka są mężczyźni z przebytym wnętrostwem, czyli niezstąpieniem jądra w dzieciństwie — nawet po skutecznej operacji ryzyko pozostaje wyższe. Ryzyko zwiększa też rak jądra u brata lub ojca oraz przebyty nowotwór drugiego jądra.
Diagnostyka
Podstawą jest USG moszny, badanie szybkie, nieinwazyjne i bardzo czułe. Równolegle oznacza się markery nowotworowe: AFP, beta-hCG i LDH, które pomagają określić typ guza, ocenić zaawansowanie i monitorować leczenie. Wykonuje się też tomografię jamy brzusznej i klatki piersiowej w poszukiwaniu przerzutów, przede wszystkim do węzłów zaotrzewnowych.
Charakterystyczne dla tego nowotworu jest to, że nie wykonuje się biopsji przezskórnej — grozi ona rozsiewem. Rozpoznanie potwierdza się, usuwając całe jądro z dostępu pachwinowego, co jest jednocześnie pierwszym etapem leczenia.
Leczenie i płodność
Pierwszym krokiem jest orchidektomia, czyli usunięcie zajętego jądra. Dalsze postępowanie zależy od typu histologicznego i stopnia zaawansowania: obserwacja, chemioterapia oparta na cisplatynie, radioterapia w nasieniakach lub usunięcie węzłów zaotrzewnowych. Nawet w chorobie rozsianej odsetek wyleczeń jest bardzo wysoki, co odróżnia ten nowotwór od większości innych.
Przed rozpoczęciem leczenia należy zawsze zaproponować zabezpieczenie nasienia w banku, bo chemioterapia i radioterapia mogą trwale upośledzić płodność. Jest to rozmowa, którą trzeba przeprowadzić przed pierwszym cyklem, a nie po nim. Usunięcie jednego jądra zwykle nie powoduje niepłodności ani zaburzeń hormonalnych, a względy estetyczne można rozwiązać wszczepieniem protezy podczas tego samego zabiegu.
Po zakończeniu leczenia obowiązuje wieloletnia obserwacja z oznaczaniem markerów i badaniami obrazowymi, a także dalsze samobadanie drugiego jądra, w którym ryzyko nowotworu pozostaje podwyższone.
Najczęściej zadawane pytania
Raz w miesiącu, po ciepłej kąpieli, obracając każde jądro między kciukiem a palcami i wyczuwając całą powierzchnię. Najądrze wyczuwalne jako miękki wałek z tyłu jest strukturą prawidłową.
Nie, i to najważniejsza cecha. Bolesne, obrzęknięte jądro z gorączką to zwykle zapalenie najądrza. Twardy, niebolesny guzek wymaga pilnej wizyty u urologa.
Bardzo wysokie — przy rozpoznaniu we wczesnym stadium ponad 95 procent, a nawet w chorobie z przerzutami wyleczenie jest realne.
O zabezpieczenie nasienia w banku. Chemioterapia i radioterapia mogą trwale upośledzić płodność, a rozmowę trzeba przeprowadzić przed pierwszym cyklem.