Łagodny rozrost gruczołu krokowego to naturalny proces związany z wiekiem — po 60. roku życia dotyczy około połowy mężczyzn, a po 80. niemal wszystkich. Problemem nie jest jednak sam rozmiar prostaty, tylko to, na ile utrudnia ona odpływ moczu. Duży gruczoł bywa zupełnie bezobjawowy, a niewielki, ale uciskający cewkę — bardzo dokuczliwy. Kluczowe jest też jedno rozróżnienie, o które pacjenci pytają najczęściej: przerost prostaty nie jest rakiem i nie przechodzi w raka.
Objawy
Dolegliwości dzieli się na dwie grupy. Objawy przeszkodowe wynikają z utrudnionego odpływu: trudność w rozpoczęciu mikcji, słaby i przerywany strumień, konieczność parcia, kapanie moczu po zakończeniu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. Objawy podrażnieniowe wynikają z przeciążenia pęcherza: częstomocz, nagłe parcia, oddawanie moczu w nocy — nokturia, która bywa najbardziej uciążliwa, bo rozbija sen.
- Słaby strumień moczu i konieczność parcia
- Wydłużone oczekiwanie na rozpoczęcie mikcji
- Kapanie moczu po zakończeniu
- Częstomocz, także nocny
- Nagłe, trudne do opanowania parcia
- Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
Stanem nagłym jest zatrzymanie moczu: pełny, bolesny pęcherz i niemożność oddania moczu mimo silnego parcia. Wymaga pilnego cewnikowania. Wywołać je może zaziębienie, alkohol, duża objętość płynów naraz oraz — co ważne praktycznie — leki dostępne bez recepty: preparaty na katar z pseudoefedryną oraz leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji.
Diagnostyka
Podstawą jest wywiad z użyciem skali IPSS, oceniającej nasilenie objawów, badanie palcem przez odbytnicę oraz oznaczenie PSA. Uzupełniająco wykonuje się USG z pomiarem objętości gruczołu i zalegania moczu po mikcji, badanie ogólne moczu i kreatyninę. Uroflowmetria, czyli pomiar przepływu cewkowego, obiektywizuje siłę strumienia.
Badanie per rectum bywa źródłem skrępowania i dlatego odkładane latami — a trwa kilkanaście sekund i pozwala ocenić to, czego nie widać w badaniach krwi: konsystencję gruczołu i jego symetrię. Gruczoł twardy, guzowaty i nierówny przemawia za rakiem prostaty, a nie za łagodnym rozrostem. PSA jest badaniem uzupełniającym — bywa podwyższone także w łagodnym rozroście, zapaleniu i po badaniu, dlatego pojedynczy wynik interpretuje się ostrożnie.
Leczenie
Przy objawach łagodnych wystarcza obserwacja i modyfikacja nawyków: ograniczenie płynów wieczorem, unikanie alkoholu i kofeiny, leczenie zaparć, oddawanie moczu bez pośpiechu i w dwóch turach, unikanie leków nasilających objawy. To postępowanie bywa lekceważone, a u wielu mężczyzn wystarcza na lata.
| Grupa leków | Działanie | Uwagi |
|---|---|---|
| Alfa-blokery | Rozluźniają mięśniówkę szyi pęcherza i prostaty | Efekt w kilka dni, możliwe spadki ciśnienia |
| Inhibitory 5-alfa-reduktazy | Zmniejszają objętość gruczołu | Efekt po 3–6 miesiącach, obniżają PSA o połowę |
| Tadalafil | Poprawia objawy, także przy zaburzeniach erekcji | Wygodny przy współistniejących problemach |
| Leczenie skojarzone | Połączenie dwóch grup | Przy dużym gruczole i nasilonych objawach |
Warto zapamiętać jeden szczegół praktyczny: inhibitory 5-alfa-reduktazy obniżają stężenie PSA o około połowę. Wynik trzeba więc podwoić przy interpretacji, inaczej można przeoczyć nowotwór. Informacja o przyjmowaniu tych leków powinna zawsze trafiać do lekarza zlecającego badanie.
Leczenie zabiegowe rozważa się przy nieskuteczności farmakoterapii, nawracającym zatrzymaniu moczu, zakażeniach, kamicy pęcherza, krwiomoczu i pogorszeniu czynności nerek. Standardem pozostaje przezcewkowa elektroresekcja gruczolaka, a przy dużych gruczołach — enukleacja laserowa. Dostępne są też metody mało inwazyjne, jak implanty uciskowe czy para wodna, które lepiej zachowują wytrysk, ale mają mniejszą trwałość efektu.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. To dwie różne choroby — łagodny rozrost nie jest stanem przedrakowym i nie przekształca się w nowotwór.
Preparaty na katar z pseudoefedryną oraz leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji. Warto o tym pamiętać przy przeziębieniu.
Trwa kilkanaście sekund i pozwala ocenić to, czego nie widać w badaniach krwi: konsystencję i symetrię gruczołu. Gruczoł twardy i guzowaty przemawia za rakiem, a nie za łagodnym rozrostem.
Obniżają je o około połowę. Wynik trzeba podwoić przy interpretacji, inaczej można przeoczyć nowotwór — informacja o przyjmowaniu tych leków musi trafić do lekarza.