Pleśniawki: objawy, leczenie u niemowląt i dorosłych

Pleśniawki to grzybicze zapalenie błony śluzowej jamy ustnej wywołane najczęściej przez Candida albicans. Najczęściej dotyczą niemowląt w pierwszych miesiącach życia, u których flora bakteryjna jest jeszcze niedojrzała, oraz osób starszych noszących protezy. U zdrowego dorosłego są zjawiskiem nietypowym i zawsze każą zapytać: dlaczego akurat teraz. Rozpoznanie jest proste, jeśli zna się jeden test — próbę zetarcia nalotu.

Jak je rozpoznać

Pleśniawki wyglądają jak białe lub kremowe, kożuchowate naloty przypominające zsiadłe mleko, umiejscowione na języku, wewnętrznej stronie policzków, podniebieniu i dziąsłach. Kluczowa różnica wobec resztek mleka polega na tym, że nalotu pleśniawek nie da się łatwo zetrzeć, a przy próbie usunięcia odsłania się zaczerwieniona, czasem krwawiąca powierzchnia. Resztki mleka schodzą bez oporu i zostawiają zdrową śluzówkę.

• Białe, kożuchowate naloty niedające się łatwo zetrzeć
• Zaczerwieniona, piekąca śluzówka pod nalotem
• Niepokój niemowlęcia i niechęć do ssania
• U dorosłych — pieczenie, metaliczny posmak, osłabienie smaku
• Zajady w kącikach ust
• Ból przy połykaniu przy zajęciu przełyku

U niemowlęcia najczęstszym objawem zgłaszanym przez rodziców nie są same naloty, tylko zmiana zachowania przy karmieniu: dziecko zaczyna ssać, po chwili odrywa się z płaczem i odmawia dalszego jedzenia. Ból przy ssaniu jest tu istotnym sygnałem, bo różnicuje pleśniawki od zwykłego nalotu mlecznego, który nie boli.

Przyczyny

U niemowląt sprzyja im niedojrzała flora, karmienie butelką, smoczki uspokajające, antybiotykoterapia — u dziecka lub u matki karmiącej — oraz zakażenie brodawek sutkowych u matki. Ten ostatni punkt jest ważny praktycznie: jeśli matka odczuwa piekący, przeszywający ból brodawek w trakcie i po karmieniu, prawdopodobnie oboje wymagają leczenia jednocześnie, bo w przeciwnym razie zakażenie krąży między nimi.

U dorosłych pleśniawki są niemal zawsze wtórne. Najczęstsze przyczyny to: wziewne glikokortykosteroidy stosowane w astmie bez płukania ust po inhalacji, antybiotykoterapia, protezy zębowe — zwłaszcza noszone całą dobę i źle czyszczone, suchość w jamie ustnej, niewyrównana cukrzyca, niedobory żelaza i witamin z grupy B, leczenie immunosupresyjne oraz palenie. Pleśniawki u młodego, zdrowego dorosłego bez tych czynników są wskazaniem do badania w kierunku niedoborów odporności, w tym zakażenia HIV. Mechanizm jest ten sam co przy innych zakażeniach drożdżakami: Candida żyje w jamie ustnej wielu zdrowych ludzi i namnaża się dopiero wtedy, gdy zawiodą bakterie albo odporność, co szerzej opisujemy w tekście o grzybach żyjących w naszym ciele.

Leczenie

U niemowląt stosuje się nystatynę w zawiesinie lub żel z mikonazolem, nakładane na śluzówkę po karmieniu, kilka razy dziennie przez 7–14 dni. Leczenie kontynuuje się jeszcze kilka dni po ustąpieniu nalotów, bo wcześniejsze przerwanie jest najczęstszą przyczyną nawrotu. Równolegle leczy się brodawki matki, jeśli są zajęte.

U dorosłych stosuje się leczenie miejscowe, a przy zmianach rozległych, nawracających lub obejmujących przełyk — flukonazol doustnie. Zawsze jednak najważniejsze jest usunięcie przyczyny: nauka płukania ust po sterydzie wziewnym, prawidłowa higiena i wyjmowanie protez na noc, wyrównanie cukrzycy, uzupełnienie niedoborów.

Higiena, która zapobiega nawrotom

• Wyparzanie smoczków, butelek i nakładek do karmienia raz dziennie
• Wymiana smoczków co kilka tygodni
• Mycie rąk przed karmieniem i po zmianie pieluchy
• Płukanie ust wodą po każdej inhalacji ze sterydem
• Wyjmowanie protez na noc i czyszczenie ich preparatem przeznaczonym do protez
• Leczenie suchości w jamie ustnej i regularne nawadnianie

U niemowląt z pleśniawkami warto obejrzeć też okolicę pieluszkową, bo ten sam drożdżak często wywołuje równocześnie drożdżakowe pieluszkowe zapalenie skóry. Leczenie tylko jednej lokalizacji zwykle kończy się nawrotem w drugiej — a to najczęstszy powód, dla którego problem ciągnie się tygodniami.

Najczęściej zadawane pytania