Opryszczka wargowa to zakażenie wirusem opryszczki pospolitej typu 1, którym zarażona jest większość dorosłych. Po pierwszym kontakcie wirus przenosi się do zwoju nerwu trójdzielnego i pozostaje tam na całe życie, okresowo się uaktywniając. Stąd najbardziej charakterystyczna cecha: nawroty pojawiają się zawsze w tym samym miejscu. Leczenie jest skuteczne, ale ma bardzo wąskie okno czasowe — liczone w godzinach od pierwszego mrowienia.
Przebieg nawrotu
| Faza | Czas | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Zwiastunowa | 6–24 godziny | Mrowienie, pieczenie, świąd, uczucie napięcia |
| Pęcherzykowa | 1–2 dni | Skupisko drobnych pęcherzyków na czerwonej podstawie |
| Nadżerkowa | 2–3 dni | Pęcherzyki pękają, powstaje sącząca nadżerka — faza najbardziej zakaźna |
| Strupu | 3–5 dni | Zasychanie, świąd, ryzyko pęknięcia i krwawienia |
| Gojenie | do 10 dni | Naskórkowanie bez blizny |
Faza zwiastunowa to jedyny moment, w którym leczenie przeciwwirusowe naprawdę coś zmienia. Preparat nałożony przy pierwszym mrowieniu potrafi zatrzymać wykwit albo wyraźnie skrócić epizod; ten sam preparat nałożony na wykształcone pęcherzyki daje niewiele. Dlatego osoby z częstymi nawrotami powinny mieć lek zawsze przy sobie, a nie kupować go dopiero, gdy zmiana jest widoczna.
Co wywołuje nawroty
- Infekcja z gorączką — stąd potoczna nazwa „zimno”
- Silne nasłonecznienie i wiatr
- Stres i niedobór snu
- Miesiączka i wahania hormonalne
- Zabiegi stomatologiczne i uraz wargi
- Osłabienie odporności, leczenie immunosupresyjne
- Zabiegi kosmetyczne w okolicy ust, w tym laserowe i z kwasami
U osób, u których nawroty wywołuje słońce, skuteczną profilaktyką jest pomadka z filtrem UV — prosta i często pomijana. Przed planowanymi zabiegami stomatologicznymi lub kosmetycznymi w okolicy ust osoby z częstymi nawrotami mogą przyjąć lek przeciwwirusowy profilaktycznie, co warto uzgodnić przed wizytą, a nie po niej.
Leczenie
Leczenie miejscowe kremem z acyklowirem lub pencyklowirem stosuje się co 2–3 godziny przez 4–5 dni, zaczynając jak najwcześniej. Przy nawrotach częstych, rozległych lub bardzo dokuczliwych skuteczniejsze jest leczenie doustne — acyklowir lub walacyklowir w krótkim, jedno- lub dwudniowym schemacie. U osób z bardzo częstymi nawrotami, powyżej sześciu rocznie, stosuje się leczenie supresyjne przez kilka miesięcy.
Plastry hydrokoloidowe na opryszczkę nie działają przeciwwirusowo, ale przyspieszają gojenie, chronią przed rozdrapaniem i ograniczają przenoszenie wirusa — mają więc sens, zwłaszcza u osób pracujących z ludźmi. Preparaty z cynkiem, lizyną czy melisą mają znacznie słabsze dowody skuteczności i nie zastępują leków przeciwwirusowych.
Zakaźność i higiena
Wirus jest najbardziej zakaźny w fazie sączących nadżerek, ale przenosi się także przy zmianach zasychających. Przenosi się przez bezpośredni kontakt: pocałunek, wspólne naczynia, ręczniki, sztućce, szminkę. W trakcie epizodu nie należy dotykać zmiany, a jeśli już — trzeba natychmiast umyć ręce, bo przeniesienie wirusa na inne miejsca jest realnym problemem.
Szczególnie niebezpieczne jest przeniesienie zakażenia na oko, gdzie może wywołać zapalenie rogówki grożące trwałym uszkodzeniem widzenia — objawy to ból oka, światłowstręt i zaczerwienienie, wymagające pilnej konsultacji okulistycznej. Bezwzględnie unika się kontaktu z noworodkami, osobami z atopowym zapaleniem skóry i osobami z obniżoną odpornością — u nich zakażenie może przebiegać bardzo ciężko i rozsiewać się na dużą powierzchnię skóry.
Z czym bywa mylona
Zmiany opryszczkowe w jamie ustnej zajmują dziąsło przyczepione i podniebienie twarde, a afty — błonę śluzową ruchomą. U dzieci zmiany wokół ust z miodowymi strupami to zwykle liszajec zakaźny, wymagający antybiotyku, a nie leku przeciwwirusowego. Zmiany pęcherzykowe układające się jednostronnie wzdłuż nerwu, z silnym bólem, przemawiają natomiast za półpaścem.
Najczęściej zadawane pytania
Przy pierwszym mrowieniu, jeszcze przed pojawieniem się pęcherzyków. Preparat nałożony na wykształcone zmiany daje niewiele — dlatego warto mieć lek zawsze przy sobie.
Bo po pierwszym zakażeniu wirus przenosi się do zwoju nerwu trójdzielnego i pozostaje tam na całe życie, uaktywniając się w obrębie tego samego nerwu.
Przy przeniesieniu na oko, gdzie może wywołać zapalenie rogówki grożące trwałym uszkodzeniem widzenia. Ból oka i światłowstręt wymagają pilnej konsultacji okulistycznej.
Pomadką z filtrem UV, jeśli wyzwalaczem jest słońce, oraz profilaktycznym lekiem przed planowanymi zabiegami stomatologicznymi i kosmetycznymi w okolicy ust.