Migrena to nie jest „mocniejszy ból głowy”. To choroba neurologiczna z własnym przebiegiem, własnymi fazami i własnym leczeniem, która dotyczy około 12 procent populacji, trzy razy częściej kobiet niż mężczyzn. Napad potrafi wyłączyć z życia na kilkanaście godzin, a między napadami nie zostawia po sobie śladu — i właśnie dlatego bywa lekceważona przez otoczenie. Dobra wiadomość jest taka, że migrena należy do tych chorób, w których dobrze dobrane leczenie zmienia bardzo dużo.
Jak odróżnić migrenę od zwykłego bólu głowy
Napad migreny ma zestaw cech, które razem układają się w dość jednoznaczny obraz. Ból jest zwykle jednostronny, pulsujący, o nasileniu umiarkowanym do silnego, trwa od 4 do 72 godzin i nasila się przy zwykłej aktywności — wchodzenie po schodach czy schylanie się wyraźnie go pogarsza. Towarzyszą mu nudności lub wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk, przez którą chory szuka ciemnego, cichego pokoju. Ten ostatni element jest dobrym testem praktycznym: przy napięciowym bólu głowy człowiek zwykle nadal funkcjonuje, przy migrenie chce się położyć i żeby wszyscy wyszli.
Ból głowy typu napięciowego jest z kolei obustronny, opisywany jako ucisk albo obręcz, o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, nie nasila się przy wysiłku i rzadko daje nudności. Szczegółowy przegląd pozostałych rodzajów bólu — w tym klasterowego i wtórnego — znajdziesz we wpisie o rodzajach bólu głowy. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo leki skuteczne w migrenie nie działają w bólu napięciowym i odwrotnie.
Cztery fazy napadu migrenowego
Napad rzadko zaczyna się od bólu. U wielu osób poprzedza go faza zwiastunów, trwająca od kilku godzin do dwóch dni: ziewanie, wzmożone pragnienie, ochota na słodycze, drażliwość, sztywność karku, trudność ze skupieniem. Nauczenie się rozpoznawania własnych zwiastunów jest jedną z najbardziej opłacalnych rzeczy, jakie może zrobić osoba z migreną, bo lek przyjęty na tym etapie działa wyraźnie lepiej niż przyjęty w szczycie bólu.
| Faza | Ile trwa | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Zwiastuny | 2–48 godzin | Ziewanie, apetyt na słodycze, drażliwość, sztywność karku |
| Aura | 5–60 minut | Objawy wzrokowe, czuciowe lub mowy, u ok. 25% chorych |
| Ból | 4–72 godziny | Ból pulsujący, nudności, światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięk |
| Faza po napadzie | do 48 godzin | Wyczerpanie, mgła w głowie, tkliwość skóry głowy |
Aura występuje u około jednej czwartej chorych i najczęściej ma postać wzrokową: migoczący zygzak rozszerzający się od środka pola widzenia, mroczek, ubytek części obrazu. Rzadziej pojawia się aura czuciowa — mrowienie wędrujące od palców przez rękę do twarzy — albo zaburzenia mowy. Aura narasta w ciągu kilku minut i ustępuje w ciągu godziny, po czym zwykle zaczyna się ból. To narastanie odróżnia ją od objawów udaru, które pojawiają się nagle i pełnoobjawowo.
Co wywołuje napady
Wyzwalacze są indywidualne i rzadko działa jeden — częściej napad wywołuje ich kombinacja nałożona na okres większej podatności. Najczęściej wymieniane to: niewyspanie i, co bywa zaskoczeniem, przespanie dłużej niż zwykle, opuszczony posiłek, odwodnienie, stres i, jeszcze częściej, rozluźnienie po stresie, alkohol (zwłaszcza czerwone wino), zmiany hormonalne wokół miesiączki, zmiana pogody i jaskrawe lub migoczące światło. Sensowne prowadzenie dzienniczka polega na notowaniu okoliczności przez kilka tygodni, a nie na eliminowaniu wszystkiego naraz.
Osobnym i często przeoczanym wyzwalaczem jest sam nadmiar leków przeciwbólowych. Przyjmowanie doraźnych leków częściej niż przez 10–15 dni w miesiącu prowadzi do polekowego bólu głowy, w którym ból staje się codzienny, a każda kolejna tabletka podtrzymuje mechanizm. Wyjście z tego stanu wymaga odstawienia leku pod opieką lekarza i jest jedną z najczęstszych przyczyn, dla których „migrena nagle się pogorszyła”.
Leczenie napadu
W łagodnych napadach wystarczają niesteroidowe leki przeciwzapalne w odpowiednio dużej, jednorazowej dawce, przyjęte jak najwcześniej. Jeśli nie działają, stosuje się tryptany — leki działające wybiórczo na mechanizm migreny, dostępne na receptę, w postaci tabletek, aerozolu do nosa i preparatów rozpuszczających się w jamie ustnej. Przy nasilonych nudnościach dołącza się lek przeciwwymiotny, który dodatkowo poprawia wchłanianie leku przeciwbólowego, bo w czasie napadu żołądek pracuje wolniej.
Praktyczna zasada brzmi: przyjąć pełną dawkę wcześnie, zamiast dzielić ją i dokładać przez cały dzień. Leki złożone z kofeiną i kodeiną są wygodne, ale to właśnie one najczęściej prowadzą do polekowego bólu głowy, dlatego nie powinny być podstawą leczenia. Jeśli napady wymagają leków częściej niż dwa dni w tygodniu, to sygnał, że potrzebna jest profilaktyka, a nie mocniejszy lek doraźny.
Leczenie profilaktyczne
Profilaktykę wprowadza się, gdy napady występują co najmniej cztery razy w miesiącu, są bardzo nasilone albo leki doraźne nie działają. Stosuje się leki z kilku grup: beta-blokery, topiramat, kwas walproinowy, flunaryzynę, amitryptylinę, a w migrenie przewlekłej także toksynę botulinową. Od kilku lat dostępne są też przeciwciała blokujące białko CGRP, podawane raz w miesiącu lub raz na kwartał, opracowane specjalnie dla migreny.
Profilaktyka wymaga cierpliwości — na ocenę skuteczności potrzeba zwykle 8 do 12 tygodni, a celem nie jest całkowite zniesienie napadów, tylko zmniejszenie ich liczby o co najmniej połowę. Do tego dochodzą rzeczy bez recepty, które mają udokumentowane działanie: regularne pory snu i posiłków, umiarkowany wysiłek aerobowy, magnez i ryboflawina.
Kiedy ból głowy wymaga pilnej diagnostyki
- Ból piorunujący — osiągający maksimum w kilkanaście sekund
- Pierwszy tak silny ból głowy w życiu, zwłaszcza po 50. roku życia
- Ból z gorączką i sztywnością karku
- Ból z niedowładem, zaburzeniami mowy lub widzenia, które nie ustępują
- Ból narastający z dnia na dzień, gorszy rano lub przy kaszlu
- Ból po urazie głowy
Każdy z tych objawów wymaga pilnej oceny, bo może wskazywać na przyczynę wtórną — krwawienie podpajęczynówkowe, zapalenie opon mózgowych albo zmianę rozrostową. Migrena jest rozpoznaniem klinicznym i przy typowym obrazie nie wymaga rezonansu, ale każde odstępstwo od dotychczasowego schematu własnych napadów jest powodem do kontroli u neurologa.
Najczęściej zadawane pytania
Migrena jest zwykle jednostronna, pulsująca, nasila się przy zwykłej aktywności i towarzyszą jej nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk. Ból napięciowy jest obustronny, uciskowy i nie nasila się przy ruchu.
Jak najwcześniej, najlepiej już w fazie zwiastunów lub na początku bólu, w pełnej dawce. Lek przyjęty w szczycie napadu działa wyraźnie słabiej.
Tak. Przyjmowanie leków doraźnych częściej niż przez 10–15 dni w miesiącu prowadzi do polekowego bólu głowy, w którym ból staje się codzienny. Wyjście z tego wymaga odstawienia leku pod opieką lekarza.
Gdy jest piorunujący, pierwszy tak silny w życiu, z gorączką i sztywnością karku, z niedowładem lub zaburzeniami mowy, albo pojawił się po urazie głowy.