Mięśniaki macicy: objawy, badania i metody leczenia

Mięśniaki macicy to najczęstsze guzy łagodne u kobiet — do 50. roku życia ma je nawet 70 procent. U większości nie dają objawów i nie wymagają żadnego leczenia. U pozostałych potrafią jednak zdominować codzienność: obfitymi, wyniszczającymi miesiączkami prowadzącymi do niedokrwistości, uciskiem na pęcherz i jelita, bólem. To, czy mięśniak daje objawy, zależy nie tyle od jego wielkości, ile od położenia w ścianie macicy.

Rodzaje i dlaczego położenie decyduje

Typ	Umiejscowienie	Typowe objawy
Podśluzówkowy	Pod błoną śluzową, wpukla się do jamy macicy	Bardzo obfite krwawienia, poronienia, niepłodność
Śródścienny	W ścianie mięśniowej	Obfite miesiączki, bóle, powiększenie macicy
Podsurowicówkowy	Pod zewnętrzną powłoką, rośnie na zewnątrz	Ucisk na pęcherz i jelita, rzadko krwawienia

Mały mięśniak podśluzówkowy potrafi powodować krwotoczne miesiączki, podczas gdy duży podsurowicówkowy bywa zupełnie bezobjawowy. Dlatego decyzja o leczeniu nigdy nie opiera się wyłącznie na centymetrach z opisu USG — liczy się to, co pacjentka odczuwa i gdzie guz się znajduje.

Mięśniaki rosną pod wpływem estrogenów i progesteronu, dlatego powiększają się w wieku rozrodczym i w ciąży, a po menopauzie zwykle się zmniejszają. Ryzyko zwiększają otyłość, wczesna pierwsza miesiączka, obciążenie rodzinne i brak przebytych ciąż.

Objawy

• Obfite i przedłużające się miesiączki, ze skrzepami
• Krwawienia międzymiesiączkowe
• Uczucie ucisku i pełności w podbrzuszu, powiększenie obwodu brzucha
• Częste oddawanie moczu lub trudność w jego oddawaniu
• Zaparcia i uczucie parcia na odbytnicę
• Ból przy współżyciu
• Osłabienie, bladość i duszność wysiłkowa z powodu niedokrwistości

Niedokrwistość z niedoboru żelaza bywa tu pierwszym rozpoznaniem, postawionym w gabinecie internisty, zanim ktokolwiek zbada macicę. Dlatego u kobiety z niedoborem żelaza i obfitymi miesiączkami badanie ginekologiczne jest częścią diagnostyki, a nie osobnym tematem.

Rozpoznanie

Podstawą jest badanie ginekologiczne i USG przezpochwowe, które lokalizuje mięśniaki, mierzy je i ocenia jamę macicy. Przy podejrzeniu zmian podśluzówkowych wykonuje się sonohisterografię lub histeroskopię. Rezonans magnetyczny stosuje się przed planowanym leczeniem zabiegowym, zwłaszcza przed embolizacją, oraz przy wątpliwościach diagnostycznych.

Sygnałem alarmowym jest szybki wzrost guza, zwłaszcza po menopauzie, oraz nietypowy obraz w badaniach — wymaga wykluczenia mięsaka macicy. Jest to nowotwór rzadki, ale właśnie dlatego przeoczany, a jego wczesne rozpoznanie zmienia rokowanie.

Leczenie

Mięśniaki bezobjawowe wymagają wyłącznie obserwacji — kontrolne USG raz do roku wystarcza. Przy objawach zaczyna się zwykle od leczenia farmakologicznego: wkładki wewnątrzmacicznej z lewonorgestrelem, która skutecznie zmniejsza krwawienia, tabletek antykoncepcyjnych, kwasu traneksamowego doraźnie na czas miesiączki oraz suplementacji żelaza. Analogi GnRH stosuje się krótko, głównie przed operacją, bo powodują objawy menopauzalne.

Metody zabiegowe dobiera się do planów rozrodczych. Miomektomia, czyli wyłuszczenie mięśniaków z zachowaniem macicy, jest metodą z wyboru u kobiet planujących ciążę — wykonuje się ją histeroskopowo przy zmianach podśluzówkowych albo laparoskopowo. Embolizacja tętnic macicznych, polegająca na zamknięciu naczyń odżywiających guz, pozwala uniknąć operacji, ale nie jest pierwszym wyborem przy planach rozrodczych. Usunięcie macicy pozostaje rozwiązaniem definitywnym dla kobiet, które nie planują już ciąż.

Mięśniaki mają skłonność do nawrotów po miomektomii, o czym warto wiedzieć przed zabiegiem. W ciąży zwykle nie wymagają leczenia, choć mogą powiększać się i ulegać zwyrodnieniu, dając silny ból — postępowanie jest wtedy zachowawcze, a operacji unika się ze względu na ryzyko krwawienia.

Najczęściej zadawane pytania