Łysienie androgenowe odpowiada za około 90 procent wszystkich przypadków utraty włosów. U mężczyzn zaczyna się od cofania linii włosów w kątach czołowych i przerzedzenia na szczycie głowy, u kobiet — od poszerzenia przedziałka przy zachowanej linii czołowej. Nie jest chorobą w potocznym rozumieniu, tylko uwarunkowaną genetycznie wrażliwością mieszków na androgeny. Leczenie działa, ale ma jeden warunek, który przesądza o wyniku: im wcześniej się je zacznie, tym więcej jest do uratowania.
Mechanizm — dlaczego włosy się miniaturyzują
Testosteron jest w skórze przekształcany przez enzym 5-alfa-reduktazę w dihydrotestosteron, w skrócie DHT. U osób z genetyczną wrażliwością mieszków DHT skraca fazę wzrostu włosa i stopniowo zmniejsza sam mieszek. Włos z każdym cyklem staje się cieńszy, krótszy i jaśniejszy, aż w końcu przypomina meszek, a potem przestaje odrastać. Ten proces nazywa się miniaturyzacją i to on, a nie nagłe wypadanie, odpowiada za przerzedzenie.
Wrażliwość jest cechą regionalną: mieszki w potylicy i na skroniach są odporne na DHT i dlatego pozostają nawet przy zaawansowanym łysieniu. Na tym opiera się cała idea przeszczepu włosów — przeniesione stamtąd mieszki zachowują swoją odporność w nowej lokalizacji.
Jak wygląda u mężczyzn i u kobiet
U mężczyzn utratę ocenia się w skali Hamiltona-Norwooda: zaczyna się od zatok czołowych, potem dołącza przerzedzenie na czubku głowy, a w zaawansowanych stadiach oba obszary się łączą, zostawiając charakterystyczny wieniec włosów. U kobiet linia czołowa zwykle pozostaje zachowana, a przerzedzenie postępuje od przedziałka na boki — ocenia się to w skali Ludwiga. Ta różnica ma znaczenie diagnostyczne, bo cofanie się linii czołowej u kobiety każe szukać innej przyczyny.
U kobiet warto wykluczyć przyczyny wtórne: niedokrwistość i niedobór żelaza, zaburzenia tarczycy, zespół policystycznych jajników, przyjmowane leki oraz łysienie telogenowe po porodzie, infekcji czy gwałtownej redukcji masy ciała. To ostatnie wygląda dramatycznie — włosy wypadają garściami — ale jest przejściowe i ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy.
Co działa
| Metoda | Dla kogo | Czego się spodziewać |
|---|---|---|
| Minoksydyl miejscowy | Kobiety i mężczyźni | Zagęszczenie i spowolnienie utraty, efekt po 4–6 miesiącach |
| Finasteryd doustny | Mężczyźni | Hamuje postęp u większości, u części zagęszczenie |
| Przeszczep włosów | Ustabilizowane łysienie, dobry obszar dawczy | Trwały efekt, wymaga dalszego leczenia zachowawczego |
| Leczenie antyandrogenowe | Wybrane kobiety | Pod kontrolą lekarza, wymaga antykoncepcji |
Minoksydyl stosowany miejscowo wydłuża fazę wzrostu włosa. Wymaga codziennego, bezterminowego stosowania — po odstawieniu efekt cofa się w ciągu kilku miesięcy. Na początku kuracji zdarza się przejściowe nasilenie wypadania, wynikające z synchronizacji cykli; to zjawisko oczekiwane, nie powód do przerwania leczenia.
Finasteryd hamuje 5-alfa-reduktazę i obniża stężenie DHT. U mężczyzn zatrzymuje postęp łysienia u zdecydowanej większości leczonych. Wymaga rozmowy o możliwych działaniach niepożądanych ze strony libido i funkcji seksualnych, które dotyczą kilku procent pacjentów i zwykle ustępują po odstawieniu. Jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży i planujących ciążę.
Czego lepiej nie kupować
Rynek preparatów „na porost włosów” jest ogromny i w większości nie ma pokrycia w badaniach. Szampony wzmacniające, oleje roślinne, suplementy z biotyną u osób bez jej niedoboru i wcierki ziołowe nie zatrzymują miniaturyzacji mieszków, bo nie wpływają na mechanizm androgenowy. Mogą poprawić kondycję łodygi włosa, co bywa odczuwalne, ale nie jest leczeniem łysienia.
Suplementacja ma sens wtedy, gdy istnieje udokumentowany niedobór — żelaza, witaminy D, cynku — i wtedy jej wyrównanie faktycznie poprawia stan włosów. Dlatego przed rozpoczęciem kosztownych kuracji warto wykonać podstawowe badania, zamiast zaczynać od najdroższego preparatu z reklamy.
Kiedy iść do dermatologa
Warto pójść wcześnie — najlepiej wtedy, gdy przerzedzenie dopiero się zaczyna, bo mieszek zmniejszony da się jeszcze pobudzić, a zanikły już nie. Pilnej konsultacji wymagają: nagła, gwałtowna utrata włosów, wypadanie z zaczerwienieniem, świądem, bólem lub bliznowaceniem, ogniskowa utrata włosów o gładkiej powierzchni oraz utrata włosów u kobiety z trądzikiem, nadmiernym owłosieniem twarzy i zaburzeniami miesiączkowania.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Nie wpływają na mechanizm androgenowy odpowiadający za miniaturyzację mieszków. Suplementacja ma sens tylko przy udokumentowanym niedoborze, na przykład żelaza lub witaminy D.
To przejściowe zjawisko przy stosowaniu minoksydylu, wynikające z synchronizacji cykli wzrostu. Jest oczekiwane i nie stanowi powodu do przerwania kuracji.
Nie. Minoksydyl wymaga stałego stosowania — po odstawieniu efekt cofa się w ciągu kilku miesięcy. Podobnie działa finasteryd u mężczyzn.
Najlepiej gdy przerzedzenie dopiero się zaczyna, bo mieszek zmniejszony da się jeszcze pobudzić, a zanikły już nie. Pilnie — przy nagłej utracie włosów z bólem, świądem lub bliznowaceniem.