Po lecie na plecach i klatce piersiowej pojawiają się jaśniejsze plamy, które nie chcą się opalić — albo odwrotnie, brunatne, lekko łuszczące się przy podrapaniu. To łupież pstry, powierzchowne zakażenie naskórka drożdżakiem z rodzaju Malassezia. Nie jest zaraźliwy, bo ten grzyb bytuje na skórze każdego zdrowego człowieka; problemem jest to, że u części osób przechodzi w formę chorobotwórczą. Leczy się go łatwo, ale nawraca u ponad połowy chorych i to jest jego główna uciążliwość.
Skąd się bierze, skoro nie jest zaraźliwy
Malassezia to naturalny składnik mikrobiomu skóry, szczególnie w okolicach bogatych w gruczoły łojowe. W sprzyjających warunkach — przy nadmiernej potliwości, wysokiej temperaturze i wilgotności, tłustej skórze, przyjmowaniu glikokortykosteroidów, w ciąży, przy osłabionej odporności — przechodzi z formy drożdżakowej w formę strzępkową i zaczyna naciekać warstwę rogową naskórka. Dlatego zachorowania nasilają się latem i u osób intensywnie się pocących, a nie po kontakcie z chorym.
Grzyb wytwarza kwas azelainowy, który hamuje pracę melanocytów. To tłumaczy najbardziej charakterystyczny objaw: odbarwione plamy, które szczególnie rzucają się w oczy na opalonej skórze i utrzymują się jeszcze wiele tygodni po wyleczeniu zakażenia.
Objawy
- Owalne plamy na plecach, klatce piersiowej, ramionach i szyi
- Zabarwienie jaśniejsze lub ciemniejsze od otaczającej skóry
- Delikatne otrębiaste łuszczenie widoczne po zadrapaniu paznokciem
- Skłonność do zlewania się w większe obszary
- Świąd nieznaczny albo w ogóle nieobecny
Objaw wiórków, czyli pojawienie się drobnego złuszczania po pociągnięciu paznokciem po plamie, jest prostym testem różnicującym w gabinecie. Uzupełnia go badanie lampą Wooda, w której zmiany świecą żółtozielono, oraz — przy wątpliwościach — badanie mikroskopowe zeskrobin, gdzie widać charakterystyczny obraz porównywany do spaghetti z klopsikami.
Różnicować trzeba przede wszystkim z bielactwem, w którym plamy są całkowicie pozbawione barwnika i nie łuszczą się, oraz z innymi przyczynami odbarwień skóry. Pod uwagę bierze się też łupież różowy Giberta, wyprysk pieniążkowaty i łuszczycę.
Leczenie
W większości przypadków wystarcza leczenie miejscowe. Stosuje się preparaty z ketokonazolem, cyklopiroksem lub siarczkiem selenu — w formie szamponu, którym myje się nie tylko głowę, ale całe zajęte partie ciała, pozostawiając na skórze przez kilka minut przed spłukaniem. Kuracja trwa zwykle 2–4 tygodnie. Przy zmianach rozległych albo opornych na leczenie miejscowe stosuje się krótką kurację doustną itrakonazolem lub flukonazolem.
Trzeba uprzedzić o jednej rzeczy, bo bez tego pacjent uzna leczenie za nieskuteczne: plamy nie znikną od razu po wyleczeniu. Grzyb ginie w ciągu dwóch tygodni, ale odbarwienia utrzymują się jeszcze przez miesiące, aż melanocyty odbudują produkcję barwnika i skóra się wyrówna. Kontrolą skuteczności jest ustąpienie łuszczenia i ujemny wynik badania, a nie kolor skóry.
Dlaczego wraca i co z tym zrobić
Nawroty dotyczą 60–80 procent chorych w ciągu dwóch lat, bo leczenie usuwa nadmiar grzyba, ale nie zmienia warunków, które mu sprzyjają. Profilaktyka polega na stosowaniu szamponu przeciwgrzybiczego raz na 1–2 tygodnie w sezonie letnim, noszeniu przewiewnej odzieży, szybkiej zmianie przepoconych ubrań i ograniczeniu tłustych kosmetyków natłuszczających plecy i dekolt.
U osób z bardzo częstymi nawrotami rozważa się profilaktykę doustną przed sezonem letnim. Warto też sprawdzić czynniki sprzyjające: przyjmowanie sterydów, cukrzycę, nadmierną potliwość i choroby przebiegające z obniżeniem odporności.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Wywołujący go drożdżak bytuje na skórze każdego zdrowego człowieka — chorobą staje się dopiero wtedy, gdy przechodzi w formę chorobotwórczą przy sprzyjających warunkach.
Grzyb ginie w ciągu dwóch tygodni, ale odbarwienia utrzymują się miesiącami, aż melanocyty odbudują produkcję barwnika. Kontrolą skuteczności jest ustąpienie łuszczenia, a nie kolor skóry.
Myje się nim nie tylko głowę, ale całe zajęte partie ciała, pozostawiając preparat na skórze przez kilka minut przed spłukaniem. Kuracja trwa zwykle 2–4 tygodnie.
Stosując szampon przeciwgrzybiczy raz na 1–2 tygodnie w sezonie letnim, nosząc przewiewną odzież i szybko zmieniając przepocone ubrania. Nawroty dotyczą 60–80 procent chorych.