Liszajec zakaźny rozpoznaje się po jednym szczególe: strupy koloru miodu, najczęściej wokół ust i nosa dziecka. To najczęstsze bakteryjne zakażenie skóry u dzieci, wywołane przez gronkowca złocistego lub paciorkowca. Bardzo zaraźliwe przez bezpośredni kontakt i wspólne ręczniki, ale też szybko reagujące na leczenie — po dobie antybiotykoterapii dziecko przestaje zarażać.
Objawy i przebieg
Zmiany zaczynają się jako drobne pęcherzyki lub krostki na zaczerwienionym podłożu, które bardzo szybko pękają. Wysychająca treść tworzy charakterystyczne żółtobrunatne strupy o barwie miodu, dobrze przylegające do podłoża. Zmiany są nieznacznie swędzące i szerzą się przez drapanie — dziecko przenosi bakterie palcami na kolejne okolice, dlatego typowo widuje się kilka ognisk w różnym stadium.
Najczęstsza lokalizacja to twarz wokół otworów naturalnych, ale zmiany pojawiają się też na kończynach, zwłaszcza w miejscach otarć, ukąszeń owadów i zadrapań. Postać pęcherzowa, częstsza u niemowląt, przebiega z większymi, wiotkimi pęcherzami, które po pęknięciu zostawiają wilgotne, sączące nadżerki z obwódką naskórka.
- Miodowożółte strupy, najczęściej wokół ust i nosa
- Poprzedzające je drobne pęcherzyki lub krostki
- Szerzenie się zmian przez drapanie
- Niewielki świąd, brak bólu i zwykle brak gorączki
- Powiększone okoliczne węzły chłonne
Z czym bywa mylony
Najczęściej z opryszczką wargową: ta jednak daje zgrupowane pęcherzyki na wspólnej, zaczerwienionej podstawie, poprzedzone pieczeniem i mrowieniem, a strupy są ciemniejsze, nie miodowe. Nawroty opryszczki występują zawsze w tym samym miejscu, czego liszajec nie robi. Różnicować trzeba też z wypryskiem, świerzbem z nadkażeniem i grzybicą skóry gładkiej.
Jeśli zmiany pojawiają się na tle rozległego wyprysku, trzeba pomyśleć o nadkażeniu atopowego zapalenia skóry, które przebiega gwałtowniej i wymaga leczenia obu problemów naraz.
Leczenie
W zmianach ograniczonych wystarcza leczenie miejscowe: delikatne zmywanie strupów ciepłą wodą z mydłem lub okładami z soli fizjologicznej, a następnie maść z mupirocyną lub kwasem fusydowym, stosowana 2–3 razy dziennie przez 5–7 dni. Zdejmowanie strupów przed nałożeniem maści jest ważne, bo pod nimi kryje się materiał zakaźny i lek nie dociera do bakterii.
Antybiotyk doustny włącza się przy zmianach rozległych, licznych ogniskach, postaci pęcherzowej, gorączce, zajęciu okolicy oczu oraz gdy leczenie miejscowe zawodzi. Stosuje się cefalosporyny pierwszej generacji lub kloksacylinę, a przy uczuleniu na penicyliny — klindamycynę.
Izolacja i zapobieganie rozprzestrzenianiu
Dziecko może wrócić do przedszkola lub szkoły po 24–48 godzinach od rozpoczęcia skutecznego leczenia albo po całkowitym wyschnięciu zmian. Do tego czasu zmiany warto zakrywać opatrunkiem, jeśli to możliwe. W domu obowiązuje osobny ręcznik i pościel, częste mycie rąk, krótko obcięte paznokcie i pranie tekstyliów w wysokiej temperaturze.
Nawroty zdarzają się przy nosicielstwie gronkowca w przedsionku nosa — u dziecka albo u kogoś z domowników. Przy powtarzających się epizodach warto wykonać wymaz i rozważyć eradykację nosicielstwa u całej rodziny.
Powikłania
Liszajec zwykle goi się bez blizn, bo proces obejmuje tylko naskórek. Rzadkim, ale ważnym powikłaniem zakażenia paciorkowcowego jest popaciorkowcowe kłębuszkowe zapalenie nerek, pojawiające się 1–3 tygodnie po zakażeniu skóry. Objawia się ciemnym moczem, obrzękami, zwłaszcza powiek, i nadciśnieniem — każdy z tych objawów po przebytym liszajcu wymaga pilnej kontroli lekarskiej i badania moczu.
Najczęściej zadawane pytania
Po strupach w kolorze miodu, najczęściej wokół ust i nosa dziecka, poprzedzonych drobnymi pęcherzykami. Zmiany szerzą się przez drapanie.
Opryszczka daje zgrupowane pęcherzyki na wspólnej, zaczerwienionej podstawie, poprzedzone pieczeniem, a strupy są ciemniejsze. Nawroty opryszczki występują zawsze w tym samym miejscu.
Po 24–48 godzinach od rozpoczęcia skutecznego leczenia albo po całkowitym wyschnięciu zmian. Do tego czasu zmiany warto zakrywać opatrunkiem.
Zwykle nie, bo proces obejmuje tylko naskórek. Rzadkim powikłaniem zakażenia paciorkowcowego jest natomiast kłębuszkowe zapalenie nerek, pojawiające się 1–3 tygodnie później.