- kołataniu towarzyszy ból w klatce piersiowej, duszność, zimny pot lub bladość
- doszło do omdlenia lub zasłabnięcia z utratą przytomności
- czujesz narastające osłabienie i uczucie zbliżającej się utraty przytomności
- tętno jest bardzo szybkie i całkowicie nieregularne, a do tego brakuje ci tchu
- napad trwa nieprzerwanie dłużej niż pół godziny
- kołatanie zaczyna się i kończy nagle, jak przełącznikiem
- masz rozpoznaną chorobę serca lub przebyty zawał
- epizody stają się coraz częstsze i dłuższe
- towarzyszy im chudnięcie, drżenie rąk i nietolerancja ciepła
- kołatanie pojawia się w stresie i mija po uspokojeniu oddechu
- czujesz pojedyncze przeskoczenia serca kilka razy dziennie
- objawy występują po kawie, alkoholu lub nieprzespanej nocy
- towarzyszy im bladość i szybkie męczenie się
Kołatanie serca to subiektywne odczucie własnej pracy serca, opisywane jako mocne uderzenia, przyspieszenie, przeskakiwanie albo uczucie przerw. Samo w sobie nie jest chorobą, a u wielu osób pojawia się po kawie, w stresie, po wysiłku czy po nieprzespanej nocy. Problem polega na tym, że odczucie to bywa identyczne przy zaburzeniach rytmu wymagających leczenia, a od nasilenia objawu nie zależy jego znaczenie. Paradoksalnie najgroźniejsze arytmie bywają odczuwane słabo, a najbardziej dokuczliwe kołatania często okazują się niegroźne.
Z tego powodu diagnostyka kołatania sprowadza się do jednego zadania: zarejestrować, co dzieje się z rytmem serca w chwili objawów. Zapis EKG wykonany między napadami jest zwykle prawidłowy i niczego nie rozstrzyga, co bywa dla pacjentów źródłem frustracji. Dlatego stosuje się badania długotrwałe, od holtera dobowego po rejestratory zdarzeń noszone tygodniami. Coraz częściej pomocne okazują się też zegarki i opaski z funkcją zapisu EKG, których wydruk warto zabrać na wizytę.
Możliwe przyczyny
Zestawienie obejmuje zarówno przyczyny sercowe, jak i pozasercowe, które w praktyce odpowiadają za znaczną część przypadków. Warto zwrócić uwagę, że niedokrwistość i nadczynność tarczycy wywołują kołatanie bez żadnej choroby serca, a rozpoznaje się je prostymi badaniami krwi.
| Możliwa przyczyna | Co ją odróżnia | Jak pilne |
|---|---|---|
| Migotanie przedsionków | Tętno całkowicie nieregularne, bez żadnego powtarzalnego rytmu, często z dusznością i osłabieniem, ryzyko udaru przy braku leczenia. | ten sam dzień |
| Częstoskurcze nadkomorowe i inne arytmie | Napad zaczynający się i kończący nagle, jak przełącznikiem, z szybkim, ale miarowym tętnem, czasem z parciem na mocz po ustąpieniu. | ten sam dzień |
| Nadczynność tarczycy | Stałe przyspieszenie tętna z chudnięciem mimo apetytu, drżeniem rąk, potliwością, nietolerancją ciepła i nerwowością. | ten sam dzień |
| Niedokrwistość | Kołatanie przy wysiłku z bladością, zadyszką i szybkim męczeniem się, bez napadowego charakteru. | wizyta planowa |
| Niedobór żelaza | Objawy jak przy niedokrwistości, dodatkowo z wypadaniem włosów, łamliwością paznokci i zajadami, częste u kobiet miesiączkujących. | wizyta planowa |
| Zaburzenia lękowe i napady paniki | Kołatanie z przyspieszonym płytkim oddechem, mrowieniem dłoni, uczuciem duszności i silnym lękiem, narastające i ustępujące stopniowo. | wizyta planowa |
| Zaburzenia lękowe uogólnione | Przewlekłe napięcie z kołataniem w ciągu dnia, trudnością z zasypianiem i stałym zamartwianiem się, bez napadowego początku. | wizyta planowa |
| Bezdech senny | Kołatanie w nocy i nad ranem, z chrapaniem, przerwami w oddychaniu, sennością w ciągu dnia i porannym bólem głowy. | wizyta planowa |
| Hipoglikemia | Kołatanie z drżeniem rąk, poceniem, uczuciem głodu i niepokojem, ustępujące po zjedzeniu czegoś słodkiego. | ten sam dzień |
Jak uchwycić napad w badaniu
Największą trudnością w diagnostyce kołatania jest to, że w gabinecie zwykle nic się nie dzieje. Dlatego najcenniejszą rzeczą, jaką pacjent może zrobić, jest zebranie informacji w trakcie napadu, gdy jeszcze trwa. Wystarczy zmierzyć tętno na nadgarstku przez pełną minutę i ocenić, czy jest miarowe, czy zupełnie nieregularne. Ta jedna obserwacja różnicuje migotanie przedsionków od częstoskurczu miarowego skuteczniej niż jakikolwiek opis odczuć.
- Zmierz tętno przez pełną minutę, licząc uderzenia na tętnicy promieniowej przy nadgarstku.
- Oceń miarowość: rytm równy jak metronom czy całkowicie chaotyczny bez powtarzalnego wzoru.
- Zanotuj godzinę początku i końca oraz to, czy napad zaczął się nagle, czy narastał stopniowo.
- Zapisz, co go poprzedziło: wysiłek, kawa, alkohol, stres, pozycja ciała, posiłek.
- Wykonaj zapis EKG zegarkiem, jeśli masz urządzenie z taką funkcją, i zachowaj plik.
- Zmierz ciśnienie w trakcie napadu, jeśli masz ciśnieniomierz.
Warto znać jeden szczegół, który bardzo pomaga w rozpoznaniu, a bywa pomijany w relacji. Napad częstoskurczu nadkomorowego zaczyna się i kończy nagle, dosłownie z uderzenia na uderzenie, jakby ktoś przestawił przełącznik. Kołatanie na tle lękowym narasta i ustępuje stopniowo, przez kilka minut. Ponadto po ustąpieniu częstoskurczu wiele osób odczuwa nagłe parcie na mocz i oddaje dużą objętość, co jest objawem na tyle charakterystycznym, że warto o nim wspomnieć lekarzowi.
Objawy, które zmieniają rozpoznanie
Objawy towarzyszące decydują o pilności i kierunku diagnostyki, ponieważ samo kołatanie jest mało swoiste. Omdlenie lub zasłabnięcie w trakcie napadu to objaw najpoważniejszy, bo oznacza, że rzut serca spadł na tyle, iż mózg został niedokrwiony. Wymaga pilnej diagnostyki niezależnie od tego, jak dobrze chory czuje się później. Drugą grupą są objawy sugerujące przyczynę pozasercową, w tym chudnięcie z drżeniem rąk przy nadczynności tarczycy oraz bladość i zadyszka przy niedokrwistości.
- Omdlenie lub zasłabnięcie w trakcie napadu
- Ból w klatce piersiowej
- Duszność narastająca w trakcie kołatania
- Chudnięcie mimo apetytu, drżenie rąk, nietolerancja ciepła
- Bladość, zadyszka przy wysiłku, szybkie męczenie się
- Chrapanie z przerwami w oddychaniu i senność w dzień
- Obrzęki nóg
- Kołatanie pojawiające się przy wysiłku, a nie w spoczynku
Jakie badania to wyjaśnią
Podstawą diagnostyki są zapis EKG, badanie holterowskie oraz badania krwi wykluczające niedokrwistość i nadczynność tarczycy. Badania wymienione niżej wykonuje się wtedy, gdy podejrzewa się chorobę serca leżącą u podłoża arytmii, a nie samą arytmię.
- Koronarografia wykonywana, gdy kołatanie wiąże się z bólem w klatce piersiowej lub gdy podejrzewa się niedokrwienie jako podłoże zaburzeń rytmu.
- Biopsja tarczycy wchodzi w grę przy stwierdzeniu guzka tarczycy u chorego z nadczynnością wywołującą kołatanie, aby ocenić charakter zmiany.
Co robić do czasu wizyty
Do czasu diagnostyki warto usunąć czynniki, które wywołują kołatanie u osób bez choroby serca, bo często to wystarcza. Kofeina, w tym ta w napojach energetycznych i herbacie, alkohol oraz nikotyna są najczęstszymi wyzwalaczami. Znaczenie ma również niedobór snu, odwodnienie oraz niektóre leki, w tym preparaty na katar zawierające pseudoefedrynę i wziewne leki rozszerzające oskrzela. Suplementy odchudzające i preparaty przedtreningowe bywają w tym kontekście najsilniejszym bodźcem.
Przy napadzie miarowego częstoskurczu istnieją proste zabiegi, które lekarz może zalecić pacjentowi do samodzielnego wykonania. Należą do nich próba Valsalvy, czyli mocne parcie przy zamkniętej głośni przez kilkanaście sekund, oraz zanurzenie twarzy w zimnej wodzie. Nie wolno ich jednak stosować na własną rękę bez uprzedniej diagnozy, ponieważ przy niektórych zaburzeniach rytmu są nieskuteczne lub niewskazane. Kategorycznie odradza się natomiast uciskanie gałek ocznych i masowanie tętnicy szyjnej, które bywają polecane w internecie, a grożą poważnymi powikłaniami.
- Ogranicz kofeinę, napoje energetyczne, alkohol i nikotynę
- Zadbaj o regularny sen i odpowiednie nawodnienie
- Odstaw suplementy przedtreningowe i preparaty odchudzające
- Sprawdź, czy nie przyjmujesz leków na katar z pseudoefedryną
- Prowadź dzienniczek napadów z godziną, czasem trwania i tętnem
- Nie uciskaj gałek ocznych ani tętnicy szyjnej
- Zabierz na wizytę zapisy EKG z zegarka, jeśli je masz
Jak przygotować się do wizyty
Lekarz będzie chciał odtworzyć przebieg napadu i ocenić ryzyko, dlatego dzienniczek napadów jest najcenniejszą rzeczą, jaką można przynieść. Powinien zawierać datę, godzinę początku i końca, zmierzone tętno, ocenę miarowości oraz okoliczności poprzedzające. Konieczne są też wyniki podstawowych badań krwi: morfologii, badania tarczycy, elektrolitów oraz żelaza z ferrytyną, bo wykluczają najczęstsze przyczyny pozasercowe. Ważna jest również informacja o nagłych zgonach sercowych i chorobach serca w rodzinie, zwłaszcza u osób przed pięćdziesiątym rokiem życia.
- Dzienniczek napadów z godzinami, czasem trwania i tętnem
- Ocena miarowości tętna w trakcie napadu
- Zapisy EKG z zegarka lub opaski
- Wyniki morfologii, badania tarczycy, elektrolitów i ferrytyny
- Pełna lista leków i suplementów
- Spożycie kofeiny, alkoholu i napojów energetycznych
- Choroby serca i nagłe zgony w rodzinie
- Czy występowało omdlenie w trakcie napadu
Najczęściej zadawane pytania
Zwykle nie, bo u wielu osób wynika z kofeiny, stresu, niedoboru snu lub wysiłku. Niepokojące jest kołatanie zaczynające się i kończące nagle, całkowicie nieregularne, trwające ponad pół godziny oraz takie, któremu towarzyszy omdlenie, ból w klatce piersiowej lub duszność.
W trakcie napadu przyłóż dwa palce do tętnicy na nadgarstku po stronie kciuka i licz uderzenia przez pełną minutę, oceniając jednocześnie, czy odstępy są równe. Rytm całkowicie chaotyczny, bez powtarzalnego wzoru, przemawia za migotaniem przedsionków i wymaga zbadania.
Ponieważ zwykłe EKG rejestruje tylko kilkanaście sekund pracy serca, a napady występują nieregularnie. Prawidłowy zapis między napadami niczego nie wyklucza. Dlatego stosuje się badanie holterowskie lub rejestratory zdarzeń noszone przez dłuższy czas, aż uda się uchwycić objawy.
Tak, nadczynność tarczycy jest jedną z częstszych pozasercowych przyczyn. Charakterystyczne jest stałe przyspieszenie tętna, chudnięcie mimo dobrego apetytu, drżenie rąk, potliwość i nietolerancja ciepła. Rozpoznanie opiera się na prostym badaniu krwi, dlatego warto je wykonać przed dalszą diagnostyką kardiologiczną.
Tak, zwłaszcza gdy udało się nim uchwycić napad. Zapis z urządzenia noszonego nie zastępuje badania lekarskiego i bywa obarczony błędem, ale często jako jedyny pokazuje, co działo się z rytmem w chwili objawów. Warto zachować plik i pokazać go kardiologowi.
Tylko takie, które zalecił lekarz po ustaleniu rozpoznania, na przykład próbę Valsalvy. Nie należy stosować ich samodzielnie przed diagnozą. Kategorycznie odradza się uciskanie gałek ocznych i masowanie tętnicy szyjnej, bo grozi to poważnymi powikłaniami, w tym udarem.