- świst przy wdechu słychać także w spoczynku, gdy dziecko jest spokojne
- dziecko wciąga międzyżebrza, dołek nad mostkiem albo porusza skrzydełkami nosa
- usta, wargi lub palce zrobiły się sine
- dziecko jest senne, apatyczne albo przeciwnie, skrajnie niespokojne
- nie może przełknąć śliny, ślina cieknie z ust, a dziecko siedzi pochylone z wysuniętą żuchwą
- oddech staje się cichy mimo narastającego wysiłku oddechowego
- świst pojawia się przy każdym wysiłku i płaczu
- dziecko ma trudność z mówieniem pełnymi zdaniami
- gorączka utrzymuje się powyżej 38,5 stopnia
- objawy nie ustępują mimo chłodnego powietrza i uspokojenia
- dziecko odmawia picia i oddaje mało moczu
- epizody powtarzają się kolejnej nocy i są coraz silniejsze
- kaszel szczekający bez świstu, dziecko spokojne i pije
- chrypka utrzymuje się po ustąpieniu innych objawów
- kaszel nawraca przy każdej infekcji
- kaszel nasila się nocą i po wysiłku poza epizodami infekcji
Podgłośniowe zapalenie krtani, nazywane też krupem wirusowym, dotyczy głównie dzieci między szóstym miesiącem a trzecim rokiem życia i ma bardzo charakterystyczny przebieg. Obrzęk błony śluzowej poniżej strun głosowych zwęża drogi oddechowe w najwęższym ich miejscu, co daje szczekający kaszel, chrypkę i świst słyszalny przy wdechu. Objawy pojawiają się zwykle nagle, w środku nocy, często po dniu ze zwykłym katarem, co bywa dla rodziców zaskakujące i przerażające. Charakterystyczne jest też, że rano dziecko wygląda znacznie lepiej, a objawy wracają następnej nocy.
Najważniejszą rzeczą, jaką rodzic może zrobić, jest zachowanie spokoju, i nie jest to porada kurtuazyjna. Płacz i niepokój dziecka zwiększają przepływ powietrza przez zwężoną krtań i wyraźnie nasilają świst oraz duszność, tworząc błędne koło. Dziecko uspokojone, trzymane na rękach w pozycji siedzącej, oddycha wyraźnie swobodniej. Drugim skutecznym działaniem jest chłodne powietrze, dlatego klasyczne zalecenie polega na wyniesieniu dziecka na balkon lub przed otwarte okno, co u wielu dzieci przynosi ulgę w ciągu kilkunastu minut.
Możliwe przyczyny
Zestawienie obejmuje przyczyny szczekającego i napadowego kaszlu u dzieci. Pierwsza pozycja odpowiada za zdecydowaną większość przypadków, ale w zestawieniu znalazły się także stany rzadsze, o innym przebiegu, które trzeba rozważyć, gdy obraz nie jest typowy.
| Możliwa przyczyna | Co ją odróżnia | Jak pilne |
|---|---|---|
| Podgłośniowe zapalenie krtani | Nagły początek nocą u dziecka do trzeciego roku życia, szczekający kaszel z chrypką i świstem przy wdechu, poprawa nad ranem i przy chłodnym powietrzu. | pilne, 112 |
| Krztusiec | Napady męczącego kaszla zakończone wciągającym świstem lub wymiotami, utrzymujące się tygodniami, między napadami dziecko wygląda dobrze. | ten sam dzień |
| Zakażenie wirusem RSV | U niemowląt świszczący oddech przy wydechu, przyspieszony oddech, trudności z karmieniem i wciąganie międzyżebrzy, bez szczekającego kaszlu. | pilne, 112 |
| Astma | Kaszel i świst przy wydechu, nawracający poza infekcjami, nasilany wysiłkiem, zimnym powietrzem i kontaktem z alergenem, z poprawą po lekach rozszerzających oskrzela. | ten sam dzień |
| Alergiczny nieżyt nosa i gardła | Kaszel ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła, świądem nosa i oczu, kichaniem, sezonowy i bez gorączki. | wizyta planowa |
Co robić w nocy, gdy zacznie się napad
Napad zwykle zaczyna się gwałtownie, budzi dziecko i rodziców, i wygląda znacznie groźniej, niż w większości przypadków jest w istocie. Kolejność działań ma znaczenie, bo dwa pierwsze kroki są skuteczniejsze niż jakikolwiek dostępny w domu lek. Podstawą jest uspokojenie dziecka i chłodne powietrze, ponieważ obniża ono obrzęk błony śluzowej krtani. Dopiero gdy te działania nie pomagają, sięga się po pomoc medyczną, przy czym objawy z czerwonej ramki wymagają wezwania jej natychmiast.
- Zachowaj spokój i weź dziecko na ręce w pozycji siedzącej, bo płacz nasila duszność.
- Wynieś dziecko na balkon lub przed otwarte okno, chłodne powietrze zmniejsza obrzęk krtani.
- Zimą owiń dziecko kocem i pozostań na chłodnym powietrzu kilkanaście minut.
- Podaj chłodne płyny do picia małymi łykami, jeśli dziecko chce pić.
- Obniż gorączkę paracetamolem lub ibuprofenem w dawce według masy ciała.
- Obserwuj oddech: policz oddechy na minutę i sprawdź, czy dziecko wciąga międzyżebrza.
- Nie kładź dziecka płasko, pozycja siedząca ułatwia oddychanie.
Warto znać jedną rzecz, która bywa najbardziej myląca i której nie wolno przeoczyć. Jeżeli dziecko oddycha coraz ciężej, a świst jednocześnie cichnie, nie jest to poprawa, lecz objaw krytycznego zwężenia dróg oddechowych, przez które przepływa już zbyt mało powietrza, by wytworzyć dźwięk. Podobnie niepokojące jest nagłe uspokojenie się i senność u dziecka, które przed chwilą było niespokojne. Oba te sygnały oznaczają pogorszenie i wymagają natychmiastowego wezwania pomocy, a nie odczekania.
Objawy, które zmieniają rozpoznanie
Najważniejsze jest odróżnienie podgłośniowego zapalenia krtani od zapalenia nagłośni, które jest stanem znacznie groźniejszym, choć dziś rzadkim dzięki szczepieniom. W zapaleniu nagłośni dziecko nie ma szczekającego kaszlu, za to bardzo szybko pogarsza się jego stan: pojawia się wysoka gorączka, ślinotok, niemożność przełykania i charakterystyczna pozycja siedząca z pochyleniem do przodu i wysuniętą żuchwą. Drugą sytuacją wymagającą uwagi jest nagły początek u zdrowego dziecka bez infekcji, bo może oznaczać ciało obce w drogach oddechowych.
- Ślinotok i niemożność przełykania śliny
- Pozycja siedząca z pochyleniem do przodu i wysuniętą żuchwą
- Świst słyszalny w spoczynku
- Wciąganie międzyżebrzy i dołka nad mostkiem
- Sinienie ust i palców
- Senność albo skrajny niepokój
- Cichnący oddech mimo narastającego wysiłku
- Nagły początek u zdrowego dziecka bez infekcji
- Odmowa picia i mała ilość moczu
Co robić do czasu wizyty
Po opanowaniu napadu warto przygotować się na to, że objawy mogą wrócić kolejnej nocy, bo taki jest typowy przebieg. Sypialnia powinna być chłodna i dobrze wywietrzona, a dziecko powinno mieć możliwość spania z uniesioną górną częścią ciała. Nawilżanie powietrza bywa zalecane, choć jego skuteczność jest mniejsza niż chłodnego powietrza, i nie należy stosować gorącej pary, bo grozi oparzeniem. Ważne jest też regularne pojenie, ponieważ dziecko z gorączką i przyspieszonym oddechem traci więcej płynów.
Nie należy podawać leków przeciwkaszlowych hamujących odruch kaszlu, ponieważ nie leczą przyczyny, a utrudniają usuwanie wydzieliny. Nie stosuje się też antybiotyków, bo choroba ma podłoże wirusowe, a lekiem o udowodnionej skuteczności jest steryd podany przez lekarza, który zmniejsza obrzęk krtani na wiele godzin. Warto wiedzieć, że jego podanie w izbie przyjęć często pozwala uniknąć hospitalizacji i zabezpiecza kolejną noc. Dlatego przy nasilonych objawach nie ma sensu czekać do rana w nadziei na samoistną poprawę.
- Utrzymuj chłodną, wywietrzoną sypialnię
- Układaj dziecko do snu z uniesioną górną częścią ciała
- Pój regularnie małymi porcjami
- Nie stosuj gorącej pary, grozi oparzeniem
- Nie podawaj leków hamujących odruch kaszlu
- Nie podawaj antybiotyków, choroba ma podłoże wirusowe
- Licz oddechy na minutę i obserwuj wciąganie międzyżebrzy
- Przygotuj się na powrót objawów kolejnej nocy
Jak przygotować się do wizyty
Lekarz oceni przede wszystkim wysiłek oddechowy dziecka, obecność świstu i jego nasilenie, bo od tego zależy leczenie. Bardzo pomocne jest nagranie kaszlu i oddechu telefonem w trakcie napadu, ponieważ w gabinecie, w ciągu dnia, objawy często są znacznie słabsze. Warto zanotować godziny napadów, czas ich trwania oraz to, co przyniosło ulgę. Konieczna jest informacja o szczepieniach, zwłaszcza przeciw krztuścowi i przeciw bakteriom wywołującym zapalenie nagłośni, bo zmienia prawdopodobieństwo rozpoznań.
- Nagranie kaszlu i oddechu z trakcie napadu
- Godziny napadów i czas ich trwania
- Co przyniosło ulgę: chłodne powietrze, uspokojenie
- Liczba oddechów na minutę w trakcie napadu
- Czy występowało wciąganie międzyżebrzy
- Zmierzone temperatury
- Kalendarz szczepień
- Alergie i wcześniejsze epizody świszczącego oddechu
Najczęściej zadawane pytania
To kaszel o charakterystycznym, ostrym brzmieniu przypominającym szczekanie psa lub głos foki, wywołany obrzękiem krtani poniżej strun głosowych. Towarzyszy mu chrypka i świst przy wdechu. Najczęściej jest objawem podgłośniowego zapalenia krtani u dzieci do trzeciego roku życia.
W nocy naturalnie spada stężenie hormonów przeciwzapalnych, a pozycja leżąca sprzyja narastaniu obrzęku błony śluzowej krtani. Dlatego napady zaczynają się zwykle gwałtownie w środku nocy, a nad ranem dziecko wygląda znacznie lepiej. Objawy często wracają kolejnej nocy.
Tak, u wielu dzieci przynosi wyraźną ulgę w ciągu kilkunastu minut, bo zmniejsza obrzęk błony śluzowej krtani. Dlatego klasycznym zaleceniem jest wyniesienie dziecka na balkon lub przed otwarte okno, zimą owiniętego kocem. Równie ważne jest uspokojenie dziecka, bo płacz nasila duszność.
Gdy świst słychać w spoczynku u spokojnego dziecka, gdy dziecko wciąga międzyżebrza lub dołek nad mostkiem, gdy usta sinieją, gdy staje się senne albo skrajnie niespokojne, a także gdy nie może przełknąć śliny i siedzi pochylone z wysuniętą żuchwą.
To nie jest poprawa, lecz objaw krytycznego zwężenia dróg oddechowych, przez które przepływa już zbyt mało powietrza, żeby wytworzyć dźwięk. Jest to sygnał bardzo poważnego pogorszenia i wymaga natychmiastowego wezwania pomocy, a nie dalszej obserwacji.
Nie, choroba ma podłoże wirusowe i antybiotyk w niej nie działa. Lekiem o udowodnionej skuteczności jest steryd podany przez lekarza, który zmniejsza obrzęk krtani na wiele godzin i często pozwala uniknąć hospitalizacji oraz zabezpiecza kolejną noc.