Jęczmień to ostre, ropne zapalenie gruczołu w brzegu powieki — mały, ale wyjątkowo bolesny guzek, który w ciągu doby potrafi zamienić spojrzenie w lustro w nieprzyjemną niespodziankę. Wywołuje go najczęściej gronkowiec złocisty, bytujący normalnie na skórze. W większości przypadków mija samoistnie w 7–10 dni, a najskuteczniejszym „lekiem” są ciepłe okłady. Są jednak dwie rzeczy, które warto wiedzieć: jęczmienia się nie wyciska, a guzek, który nie boli i nie znika, to prawdopodobnie coś innego.
Jęczmień zewnętrzny i wewnętrzny
Jęczmień zewnętrzny powstaje w gruczole Zeissa lub Molla u nasady rzęsy i jest widoczny na brzegu powieki jako zaczerwieniony, bolesny guzek, często z żółtawym punktem na szczycie. Jęczmień wewnętrzny rozwija się w gruczole Meiboma, głębiej w tarczce powieki, i jest lepiej widoczny po odwinięciu powieki. Ten drugi bywa bardziej bolesny, dłużej się goi i częściej przechodzi w przewlekłą, niebolesną gradówkę.
- Bolesny, zaczerwieniony guzek na brzegu powieki
- Obrzęk i zaczerwienienie okolicznej skóry
- Uczucie ciała obcego, łzawienie, światłowstręt
- Żółtawy punkt ropny na szczycie zmiany po kilku dniach
- Ból nasilający się przy dotyku i mruganiu
Cechą, która najlepiej odróżnia jęczmień od innych zmian na powiece, jest ból. Guzek niebolesny, twardy, rosnący powoli przez tygodnie to najczęściej gradówka. Zmiana owrzodziała, z utratą rzęs, niegojąca się przez miesiące, wymaga pilnej konsultacji okulistycznej, bo może być nowotworem powieki.
Leczenie
Podstawą są ciepłe okłady: czysta ściereczka zmoczona w ciepłej wodzie, przykładana na zamkniętą powiekę na 10–15 minut, cztery do sześciu razy dziennie. Ciepło rozrzedza zalegającą wydzielinę i ułatwia samoistne opróżnienie gruczołu. Po okładzie warto delikatnie zmasować powiekę w kierunku brzegu, opuszkiem palca, bez nacisku na gałkę oczną.
Higiena brzegów powiek jest drugim elementem: przemywanie brzegu rzęs preparatem do higieny powiek lub rozcieńczonym szamponem dla dzieci, raz lub dwa razy dziennie. Maści z antybiotykiem stosuje się przy nasilonym stanie zapalnym, a antybiotyk doustny — dopiero wtedy, gdy zapalenie przechodzi na tkanki oczodołu. Nacięcie i drenaż wykonuje okulista przy zmianach dużych, dojrzałych i niereagujących na leczenie zachowawcze.
Czego nie robić
- Nie wyciskaj i nie nakłuwaj — grozi rozprzestrzenieniem zakażenia na oczodół
- Nie stosuj domowych sposobów w rodzaju przecierania złotem czy śliną
- Nie noś soczewek kontaktowych do czasu wyleczenia
- Nie maluj oczu — kosmetyki zanieczyszczone bakteriami podtrzymują problem
- Nie przykładaj gorących okładów tuż po ich zagotowaniu — ryzyko oparzenia cienkiej skóry powieki
Do okulisty należy zgłosić się, gdy obrzęk obejmuje całą powiekę i policzek, pojawia się gorączka, ból przy ruchach gałki ocznej, podwójne widzenie lub pogorszenie ostrości wzroku. Ten zestaw objawów wskazuje na zapalenie tkanek oczodołu — powikłanie rzadkie, ale wymagające leczenia szpitalnego.
Dlaczego jęczmienie wracają
Nawroty to zwykle sygnał, że u podstaw leży przewlekłe zapalenie brzegów powiek, czyli blepharitis, albo dysfunkcja gruczołów Meiboma. Sprzyjają im trądzik różowaty, łojotokowe zapalenie skóry, nieleczona wada wzroku, przewlekłe przemęczenie oczu i praca przy monitorze, przy której rzadziej mrugamy.
U osób z nawracającymi jęczmieniami warto też sprawdzić poziom cukru we krwi, bo nawracające zakażenia skórne bywają pierwszym sygnałem cukrzycy. Codzienna higiena brzegów powiek, stosowana profilaktycznie przez kilka tygodni, redukuje częstość nawrotów skuteczniej niż leczenie każdego epizodu z osobna.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Wyciskanie i nakłuwanie grozi rozprzestrzenieniem zakażenia na tkanki oczodołu. Zmiana dojrzewa i opróżnia się samoistnie przy ciepłych okładach.
Ciepłe okłady na zamkniętą powiekę po 10–15 minut, cztery do sześciu razy dziennie, oraz higiena brzegów powiek. Maść z antybiotykiem stosuje się przy nasilonym stanie zapalnym.
Gdy obrzęk obejmuje całą powiekę i policzek, pojawia się gorączka, ból przy ruchach gałki ocznej, podwójne widzenie lub pogorszenie ostrości wzroku.
Zwykle z powodu przewlekłego zapalenia brzegów powiek lub dysfunkcji gruczołów Meiboma. Warto też sprawdzić poziom cukru, bo nawracające zakażenia bywają pierwszym objawem cukrzycy.