Guzek przy odbycie: hemoroid, ropień czy coś innego

Okolica odbytu jest miejscem, w którym kilka zupełnie różnych zmian daje wyczuwalny guzek, a chory zwykle rozpoznaje je wszystkie jako hemoroidy. Tymczasem różnica ma znaczenie praktyczne, bo jedne wymagają tylko postępowania domowego, inne pilnego zabiegu, a jeszcze inne badania w kierunku zmian nowotworowych. Rozróżnienie opiera się na trzech prostych pytaniach: jak szybko guzek się pojawił, czy boli i czy towarzyszy mu gorączka. Odpowiedzi na nie układają się w dość jednoznaczne wzorce, opisane niżej.

Wstydliwość tej okolicy jest osobnym problemem medycznym, bo realnie opóźnia rozpoznania. Chorzy leczą się latami preparatami dostępnymi bez recepty, przypisując wszystkie objawy hemoroidom, podczas gdy krwawienie z odbytu i wyczuwalna zmiana są także objawami chorób poważniejszych. Badanie proktologiczne trwa kilka minut, wykonuje się je w pozycji zapewniającej intymność i przy prawidłowym przeprowadzeniu nie jest bolesne. Warto o tym wiedzieć przed wizytą, bo obawa przed samym badaniem jest najczęstszym powodem odkładania go na później.

Możliwe przyczyny

Zestawienie porządkuje przyczyny według mechanizmu: zmiany naczyniowe, zakażenia tkanek miękkich, zmiany wirusowe skóry oraz choroby zapalne jelit dające przetoki i zmiany okołoodbytnicze. Zmiany związane z wirusem brodawczaka ludzkiego zostały wymienione osobno, ponieważ wyglądają zupełnie inaczej niż hemoroidy, a ich rozpoznanie ma znaczenie także dla partnera. Choroba zapalna jelit znalazła się w tabeli dlatego, że zmiany wokół odbytu bywają jej pierwszym objawem, wyprzedzającym dolegliwości brzuszne.

Co da się rozpoznać po bólu i tempie narastania

Tempo pojawienia się zmiany rozstrzyga najwięcej i chory zwykle pamięta je dokładnie, bo dolegliwość jest dotkliwa. Zakrzepnięty guzek krwawniczy powstaje nagle, często w ciągu kilku godzin, zwykle po zaparciu, po dużym wysiłku fizycznym albo po długim siedzeniu, i od początku jest twardy oraz bardzo bolesny. Ból osiąga szczyt w pierwszej i drugiej dobie, a potem stopniowo słabnie, nawet bez leczenia, choć sam guzek pozostaje wyczuwalny jeszcze przez tygodnie. Gorączki przy tym nie ma, a okolica nie jest rozlanie zaczerwieniona, tylko sama zmiana ma sinawą barwę.

Ropień okołoodbytniczy zachowuje się odwrotnie i to odróżnia go najlepiej: ból nie słabnie, tylko narasta z dnia na dzień, a obrzęk i zaczerwienienie obejmują coraz większy obszar. Dołącza się gorączka z dreszczami, uczucie pulsowania i silny ból przy siadaniu, czasem trudność w oddaniu moczu. Ropień nie ustępuje samoistnie i nie leczy się go antybiotykiem ani maściami, tylko nacięciem i wypuszczeniem treści ropnej, co przynosi natychmiastową ulgę. Zwłoka jest tu niebezpieczna, zwłaszcza u osób z cukrzycą i obniżoną odpornością, u których zakażenie potrafi szybko rozszerzyć się na sąsiednie tkanki.

• Nagły, twardy, sinawy, bardzo bolesny, bez gorączki: zakrzepnięty guzek krwawniczy.
• Ból narastający z dnia na dzień, obrzęk, gorączka: ropień, pilne nacięcie.
• Miękkie fałdy skóry, niebolesne, od miesięcy bez zmian: wyrośla skórne po przebytym zapaleniu.
• Drobne szorstkie wyrośla jak kalafior, mnogie: kłykciny kończyste.
• Guzki wypadające przy wypróżnieniu, cofające się: hemoroidy wewnętrzne.
• Nawracające ropnie i przetoki u osoby młodej z biegunką: choroba zapalna jelit.
• Twarda, nieprzesuwalna zmiana powiększająca się: wymaga pilnej oceny lekarskiej.
• Obrzęk szerzący się na krocze i mosznę z gorączką: wezwij pomoc.

Osobno trzeba powiedzieć o krwawieniu, bo jest objawem najczęściej bagatelizowanym w tej okolicy. Świeża, jasnoczerwona krew na papierze lub na powierzchni stolca rzeczywiście najczęściej pochodzi z guzków krwawniczych albo ze szczeliny odbytu, ale samo to nie wystarcza do postawienia rozpoznania bez obejrzenia okolicy. Krwawienie z odbytu jest również jednym z głównych objawów raka jelita grubego i odbytnicy, a odsetek chorych, którzy przez miesiące leczyli się na hemoroidy, jest w tej grupie znaczący. Dlatego każde krwawienie u osoby po pięćdziesiątym roku życia, każde połączone ze zmianą rytmu wypróżnień, chudnięciem lub niedokrwistością oraz każde, które nie ustępuje mimo leczenia, wymaga oceny jelita grubego.

Objawy, które zmieniają rozpoznanie

Objawy towarzyszące zmianie przy odbycie decydują o tym, czy wystarczy postępowanie domowe, czy potrzebna jest interwencja zabiegowa. Gorączka z dreszczami przy bolesnym, obrzękniętym guzku oznacza zakażenie i jest wskazaniem do pilnej wizyty, ponieważ ropień trzeba naciąć. Sączenie treści ropnej lub kałowej przez otwór w skórze obok odbytu świadczy o przetoce, która nie zagoi się sama i wymaga leczenia operacyjnego. Szybkie szerzenie się zaczerwienienia i obrzęku na krocze, pośladki lub mosznę, zwłaszcza z ciężkim samopoczuciem, jest stanem zagrożenia życia i wymaga wezwania pomocy.

Druga grupa objawów przesuwa uwagę z samej okolicy odbytu na jelito grube i na choroby ogólnoustrojowe. Zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się ponad kilka tygodni, ołówkowaty stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia, chudnięcie i niedokrwistość z niedoboru żelaza składają się na obraz wymagający oceny endoskopowej. U osoby młodej z nawracającymi ropniami i przetokami, przewlekłą biegunką, bólami brzucha i chudnięciem trzeba pomyśleć o chorobie zapalnej jelit, w której zmiany okołoodbytnicze bywają pierwszym objawem. Wreszcie mnogie, szorstkie wyrośla wymagają rozmowy o zakażeniach przenoszonych drogą płciową oraz o badaniu partnera.

• Gorączka z dreszczami
• Sączenie treści ropnej lub kałowej z otworu obok odbytu
• Szybko szerzące się zaczerwienienie i obrzęk
• Trudność w oddaniu moczu
• Zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się ponad kilka tygodni
• Ołówkowaty stolec i uczucie niepełnego wypróżnienia
• Chudnięcie bez zmiany diety
• Niedokrwistość z niedoboru żelaza
• Przewlekła biegunka i bóle brzucha u osoby młodej
• Mnogie, szorstkie wyrośla wokół odbytu

Jakie badania to wyjaśnią

Rozpoznanie stawia się przede wszystkim na podstawie obejrzenia okolicy, badania palcem i anoskopii, które wykonuje się w gabinecie i które rozstrzygają większość przypadków. Badania dodatkowe służą ocenie jelita grubego oraz ustaleniu przebiegu przetok. Poniższe badanie wykonuje się przy krwawieniu z objawami alarmowymi, przy zmianie rytmu wypróżnień oraz u osób po pięćdziesiątym roku życia.

• Kolonoskopia ocenia całe jelito grube przy krwawieniu z odbytu, zmianie rytmu wypróżnień, chudnięciu i niedokrwistości, wykrywa polipy i zmiany nowotworowe oraz umożliwia pobranie wycinków.

Co robić do czasu wizyty

Przy bolesnym zakrzepniętym guzku postępowanie domowe realnie łagodzi dolegliwości i można je zacząć od razu. Pomagają ciepłe nasiadówki trwające kilkanaście minut, powtarzane dwa lub trzy razy dziennie, zwłaszcza po wypróżnieniu, oraz leki przeciwbólowe dostępne bez recepty. Kluczowe jest jednak rozluźnienie stolca, bo twarde masy kałowe utrwalają problem: potrzebne jest więcej błonnika, odpowiednia ilość płynów i w razie potrzeby preparat zmiękczający stolec z apteki. Nie należy natomiast forsować wypróżnienia ani przedłużać siedzenia na sedesie, także z telefonem, ponieważ długie parcie jest jedną z głównych przyczyn tych dolegliwości.

Higiena okolicy wymaga umiaru, bo równie szkodliwe jest zaniedbanie, jak nadmierne czyszczenie. Po wypróżnieniu lepiej podmyć się letnią wodą bez mydła i osuszyć delikatnie, przykładając ręcznik, niż intensywnie trzeć papierem. Odradza się chusteczki nawilżane z substancjami zapachowymi i konserwującymi, bo często wywołują kontaktowe zapalenie skóry, mylone z nawrotem choroby podstawowej. Jeżeli ból narasta z dnia na dzień, pojawia się gorączka albo okolica staje się gorąca i obrzęknięta, nie należy czekać na poprawę, tylko zgłosić się tego samego dnia, ponieważ ropień wymaga nacięcia, a nie leczenia zachowawczego.

• Rób ciepłe nasiadówki dwa lub trzy razy dziennie
• Stosuj leki przeciwbólowe dostępne bez recepty
• Zwiększ ilość błonnika i płynów w diecie
• Rozważ preparat zmiękczający stolec z apteki
• Nie forsuj wypróżnienia i nie siedź długo na sedesie
• Podmywaj się letnią wodą, bez intensywnego tarcia
• Unikaj chusteczek nawilżanych z substancjami zapachowymi
• Nie stosuj maści z antybiotykiem bez zalecenia
• Zrób zdjęcie zmiany, jeśli zmienia się z dnia na dzień
• Przy gorączce i narastającym bólu zgłoś się tego samego dnia

Jak przygotować się do wizyty

Wizyta proktologiczna obejmuje obejrzenie okolicy odbytu, badanie palcem oraz zwykle anoskopię, czyli obejrzenie kanału odbytu krótkim wziernikiem. Badanie trwa kilka minut i przy prawidłowym przeprowadzeniu nie jest bolesne, choć bywa krępujące, dlatego warto wiedzieć z góry, jak przebiega. Zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania, ale część gabinetów prosi o wykonanie wlewki doodbytniczej na godzinę lub dwie przed wizytą, więc najlepiej zapytać o to przy rejestracji. Jeżeli ból jest bardzo silny, powiedz o tym na początku, bo badanie można wykonać delikatniej lub po znieczuleniu miejscowym.

Z informacji przygotuj datę pojawienia się zmiany, tempo narastania bólu, obecność gorączki oraz to, czy podobne dolegliwości występowały wcześniej. Zanotuj rytm wypróżnień z ostatnich tygodni, konsystencję stolca, obecność krwi i śluzu oraz to, czy pojawiły się chudnięcie lub zmiana apetytu. Przygotuj listę leków i preparatów stosowanych miejscowo, w tym maści i czopków kupionych bez recepty, bo część z nich sama wywołuje podrażnienie skóry. Jeśli miałeś wcześniej wykonywaną kolonoskopię, zabierz jej opis wraz z datą, bo od tego zależy, czy badanie trzeba powtórzyć.

• Data pojawienia się zmiany i tempo narastania bólu
• Czy występuje gorączka
• Czy podobne dolegliwości były wcześniej
• Rytm wypróżnień i konsystencja stolca z ostatnich tygodni
• Obecność krwi i śluzu w stolcu
• Chudnięcie i zmiana apetytu
• Lista maści, czopków i preparatów stosowanych miejscowo
• Opis i data wcześniejszej kolonoskopii
• Choroby jelit i nowotwory jelita grubego w rodzinie
• Pytanie przy rejestracji, czy potrzebne jest przygotowanie wlewką

Najczęściej zadawane pytania